İbra Sözleşmesi

İbra sözleşmesi, hukuk terminolojisinde borcun sona erdirilmesine yönelik en önemli hukuki işlemlerden biridir. Türk Borçlar Kanunu’nda açıkça düzenlenmiş olan bu kurum, uygulamada özellikle iş hukuku başta olmak üzere birçok alanda karşımıza çıkmaktadır.

Kelime anlamı itibarıyla “aklama belgesi” olarak da anılan ibraname, bir alacağın kısmen veya tamamen ortadan kaldırılması için tarafların karşılıklı irade beyanıyla yaptıkları bir sözleşmedir. Başka bir ifadeyle alacaklının, borçludan olan talebinden feragat ederek borcun sona ermesini sağlamasıdır.

İbra sözleşmesi, tek taraflı bir beyanla değil, mutlaka iki tarafın karşılıklı anlaşması ile geçerlilik kazanır. Bu nedenle, alacaklının tek başına düzenleyeceği bir ibraname, ibra sözleşmesi niteliğinde olmayıp yalnızca tek taraflı bir belge olacaktır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte ibra kavramı yasal çerçeveye oturtulmuş ve uygulamadaki belirsizlikler büyük ölçüde giderilmiştir. Özellikle TBK m.132 ve TBK m.420 hükümleri, ibra sözleşmelerinin genel hükümlerini ve iş hukukuna ilişkin özel düzenlemeleri içermektedir.

Bu yazımızda, ibra sözleşmesi nedir, nasıl düzenlenir, geçerlilik şartları nelerdir, iş hukukunda ibranamenin önemi nedir gibi soruları detaylı şekilde ele alacağız.

İbraname Nedir?

İbraname, sözlükte “aklama belgesi” anlamına gelse de hukuki açıdan farklı bir içerik taşır. İbra sözleşmesi, mevcut bir alacağı sona erdirmek amacıyla tarafların karşılıklı irade beyanlarıyla yaptıkları anlaşmadır. Bu yönüyle ibra, alacaklı ile borçlunun ortak iradesine dayanır ve borcun tamamen ya da kısmen ortadan kaldırılmasını sağlar.

Borçlar Kanunu kapsamında hak düşürücü bir irade açıklaması olarak nitelendirilen ibraname, yalnızca alacaklının beyanıyla değil, borçlunun da kabulüyle hüküm doğurur. Dolayısıyla ibra, tek taraflı bir işlem değil, mutlaka iki taraflı bir sözleşmedir.

Türk hukuk sisteminde ibra kavramı ilk kez 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile yazılı mevzuata girmiştir. Bu kanunun yürürlüğe girdiği 2012 yılı öncesinde, ibranameye ilişkin doğrudan bir yasal düzenleme bulunmamaktaydı. Ancak uygulamada, sözleşme serbestisi ilkesi gereği ibra işlemleri fiilen yapılmakta ve Yargıtay kararları ile şekillenerek hukuk dünyasında yerini almaktaydı.

İbraname Nasıl Düzenlenir?

İbra sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmalıdır. Kanunda özel bir şekil şartı öngörülmemiş olmakla birlikte, uygulamada ispat kolaylığı ve hukuki güvenlik açısından yazılı düzenlenmesi zorunlu kabul edilmektedir. Noterde yapılması mecburi değildir; adi yazılı şekilde hazırlanmış bir ibra sözleşmesi de geçerlilik taşır.

Borcu doğuran işlemin kanunda ya da taraflar arasında belirli bir şekle bağlanmış olması, ibra sözleşmesinin de aynı şekle tabi olacağı anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu’nun 132. maddesi uyarınca, taraflar herhangi bir resmi şekle bağlı olmaksızın ibra sözleşmesi düzenleyebilir.

Bir ibranamede bulunması gereken temel unsurlar şunlardır:

• Tarafların açık kimlik bilgileri (alacaklı ve borçlu),
• Hangi borcun veya alacağın sona erdirildiğinin açıkça belirtilmesi,
• İbra edilen alacağın türü ve miktarının net şekilde yazılması,
• Tarih ve imzaların yer alması,
• Tarafların serbest iradeleriyle düzenlendiğini gösterir ifadeler.

Bu unsurların eksikliği halinde, ibra sözleşmesi geçerliliğini kaybedebilir ya da ileride uyuşmazlık doğurabilir. Özellikle iş hukukunda düzenlenen ibra sözleşmelerinde bu hususlar daha da sıkı şartlara bağlanmıştır.

İbranameye İlişkin Genel Hükümler

İbra sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nun 132. maddesi kapsamında düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, ibra işlemi borcu doğuran asıl sözleşmenin resmi şekline bağlı olmaksızın yapılabilir. Dolayısıyla borcu doğuran işlem resmi şekle tabi olsa bile, tarafların kendi aralarında yapacakları yazılı bir ibra sözleşmesi yeterli olacaktır.

İbra sözleşmesine ilişkin genel hükümler şu şekilde özetlenebilir:

• İki taraflı işlem niteliğindedir. Alacaklının tek taraflı iradesiyle yapılamaz, mutlaka borçlunun da kabulü gerekir.
• İbra sözleşmesi ile bir borç tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir.
• Yazılı olarak düzenlenmeli ve tarafların imzalarını taşımalıdır.
• Belge, yalnızca “ibra belgesi” niteliği taşıyorsa ve borçlunun onayı bulunmuyorsa, bu durumda sözleşme geçerli olmayacaktır.
• Taraflarca ibra edilen borcun hangi alacağa ilişkin olduğu, alacağın miktarı ve şartları açıkça belirtilmelidir.

Özellikle müteselsil borç ilişkilerinde ibra, daha farklı sonuçlar doğurur. Alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesi, diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki payı oranında borçtan kurtarır. Böylece ibra, sadece taraflar arasında değil, borç ilişkisine dahil diğer kişiler üzerinde de etkili olabilir.

İş Hukukunda İbraname

İş hukukunda ibra sözleşmeleri, uygulamada en sık karşılaşılan ibra türüdür. İş ilişkisinin sona ermesinden sonra işçiden, işverene karşı herhangi bir alacağı kalmadığına dair ibraname alınması oldukça yaygındır. Ancak işçinin işveren karşısında ekonomik ve sosyal bakımdan zayıf konumda olması nedeniyle, bu belgeler çoğu zaman tartışmalara sebep olmuştur.

2012 yılında yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile birlikte, işçi alacaklarına ilişkin ibra sözleşmelerinin geçerliliği birtakım özel şartlara bağlanmıştır. TBK m.420 hükmü, işçinin hak kaybını önlemek amacıyla özel düzenlemeler içermektedir. Buna göre iş hukuku açısından ibra sözleşmesinin geçerli olabilmesi için:

• İbra sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması,
• İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçtikten sonra düzenlenmesi,
• İbra edilen alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi,
• Ödemenin, eksiksiz olarak ve banka aracılığıyla yapılması,

gerekmektedir.

Yargıtay uygulamalarında, işçi-işveren arasındaki güç dengesizliği gözetilerek işçi lehine yorum ilkesi benimsenmiştir. Bu nedenle, işçi aleyhine sonuç doğurabilecek ibranameler dar yorumlanmakta ve geçersiz sayılabilmektedir.

Örneğin;

• İş ilişkisinin devam ettiği sırada düzenlenen ibranameler, işçinin iradesini tam yansıtmadığı kabul edilerek geçersiz sayılmaktadır.
• İbranamenin tarih içermemesi veya işçinin el yazısı ve imzasının bulunmaması halinde belgeye itibar edilmemektedir.
• Önceden hazırlanmış ve yalnızca boşlukları doldurulan matbu ibranameler, Yargıtay kararları uyarınca geçersiz sayılmıştır.
• İşçinin yasal haklarını saklı tuttuğunu belirtmesi durumunda da ibra geçerli olmayacaktır.

Bu çerçevede, iş hukukunda düzenlenen ibra sözleşmelerinin geçerliliği oldukça sıkı şartlara bağlıdır. Amaç, işçinin iradesinin korunması ve işverenin kötüye kullanabileceği durumların önlenmesidir.

İbranameyi Kim Düzenler?

İbraname, tarafların karşılıklı iradesiyle düzenlenir ve genellikle borç ilişkisini sona erdiren alacaklı ile borçlu tarafından imzalanır. İş hukukunda ise uygulamada ibranameyi çoğunlukla işveren hazırlar ve işçiye imzalatır. Ancak hukuki güvenlik açısından, belgenin tarafların serbest iradelerini yansıttığının açıkça anlaşılması gerekir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, iş sözleşmesinin güçsüz tarafı olan işçi lehine yorum ilkesi kabul edilmiştir. Bu nedenle, işveren tarafından hazırlanmış ve işçinin iradesini yansıtmayan belgeler sıkı bir şekilde denetlenmektedir. İşçi alacaklarını sona erdiren ibranamelerin dar yorumlanmasının temel nedeni, işçinin korunmaya muhtaç taraf olarak değerlendirilmesidir.

Geçerlilik açısından dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• İbranameyi düzenleyen taraf, ister işveren ister işçi olsun, belge mutlaka iki tarafın da imzasını taşımalıdır.
• Belge, yalnızca “borcum kalmamıştır” şeklinde basit ifadeler içermemeli; hangi alacakların sona erdirildiği, miktarları ve ödeme şekli açıkça yazılmalıdır.
• Özellikle iş hukukunda, ibra belgesinin işçinin kendi el yazısıyla yazılması, tarihi içermesi ve imzalanması önemlidir.
• İş ilişkisi devam ederken alınan ibra belgeleri Yargıtay içtihatları uyarınca geçersiz sayılmaktadır.

Borçlar Kanununda İbra

İbra sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nda borcu sona erdiren sebepler arasında düzenlenmiştir. TBK m.132 hükmüne göre; “Borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir.”

Bu düzenlemeye göre, ibra sözleşmesiyle borçlunun ifa yükümlülüğü ortadan kalkar ve borç tamamen sona erdirilebilir. İbra, borcu ifa etmeden sona erdiren bir anlaşmadır. Alacaklı, borçludan alacağını talep etmekten vazgeçer ve borçlu borcundan kurtulmuş olur.

Borçlar Kanunu’ndaki ibra hükümleri şu şekilde özetlenebilir:

• Şekil şartı yoktur. Ancak ispat kolaylığı için yazılı yapılması önemlidir.
• İbra, borcun tamamı veya bir kısmı için yapılabilir.
• Alacaklı, faizleri saklı tutmadıkça asıl borcun ibra edilmesiyle faiz alacağı da sona erer.
• Müteselsil borçlarda, alacaklının bir borçluyu ibra etmesi, diğer borçluları da o borçlunun iç ilişkideki payı oranında borçtan kurtarır.
• Bazı özel hallerde ibra sınırlanmıştır. Örneğin; üzerinde rehin hakkı bulunan bir alacağın ibra edilebilmesi için rehin hakkı sahibinin rızası gerekir.

İş Hukukuna Dair İbra Sözleşmesinin Geçerliliği

Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesi, işçi-işveren ilişkilerinde düzenlenen ibra sözleşmeleri için özel hükümler getirmiştir. Bu düzenleme, işçinin ekonomik olarak daha zayıf konumda olması nedeniyle haklarının korunmasını amaçlar. Kanun koyucu, ibra sözleşmelerinin geçerliliğini birtakım şartlara bağlamıştır.

Buna göre;

• İbra sözleşmesi yazılı olmalıdır. Sözlü ibra geçerli değildir.
• İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçtikten sonra ibra sözleşmesi düzenlenebilir.
• İbra edilen alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmelidir.
• Ödeme, hak edilen tutara uygun şekilde ve banka aracılığıyla yapılmalıdır.

Bu koşulları taşımayan ibra sözleşmeleri kesin hükümsüz kabul edilir. Örneğin; işçi işten ayrıldığı gün imzalatılan bir ibra belgesi, kanunda aranan süre şartına aykırı olacağından geçerli olmayacaktır.

Yargıtay kararlarında da bu husus vurgulanmıştır. İş ilişkisi devam ederken imzalanan ibra belgeleri geçerli sayılmamaktadır, çünkü işçinin işverene bağlılığı nedeniyle iradesini serbestçe ortaya koymadığı kabul edilmektedir. Aynı şekilde, tarih içermeyen, boşlukları sonradan doldurulan ya da işçinin el yazısı bulunmayan ibranameler de geçersiz sayılmaktadır.

Ayrıca, işçinin haklarını saklı tuttuğu veya ihtirazi kayıt koyduğu durumlarda ibra sözleşmesinin geçerli olduğundan söz edilemez. Bu tür kayıtlar, işçinin alacağından tamamen vazgeçmediğini gösterir.

Yargıtay Kararları Işığında İbraname

Yargıtay içtihatları, ibra sözleşmelerinin uygulanmasında belirleyici rol oynamaktadır. Yüksek Mahkeme, özellikle işçi-işveren ilişkilerinde ibra sözleşmelerini dar yorumlamakta ve işçinin korunmasını ön planda tutmaktadır.

Yargıtay’ın öne çıkan değerlendirmeleri şunlardır:

• İş ilişkisi devam ederken alınan ibra sözleşmeleri geçersizdir. Çünkü bu dönemde işçi işverene bağımlı olduğundan iradesini özgürce ortaya koyamayabilir.
• Tarih içermeyen ibranameler geçerli sayılmaz. Zira ibra sözleşmesinin iş akdinin sona ermesinden en az bir ay sonra yapılması şarttır.
• El yazısı ve imza unsurları önemlidir. İşçinin adı, soyadı, adresi ve imzası bulunmayan, matbu şekilde hazırlanmış belgeler geçerli kabul edilmemektedir.
• Kısmi ödeme yapılmışsa, ibranamede gösterilen tutarın dışında kalan kısım için ibra geçerli olmaz.
• Hakların saklı tutulması ibra iradesiyle çelişir. Bu durumda işçi alacağından feragat etmediği kabul edilir.
• Orantısızlık söz konusu olduğunda, yani işçi lehine olmayan aşırı dengesizlik varsa, ibra belgesi geçersizdir.

Örneğin, Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2017 tarihli bir kararında, işçi ile işveren arasındaki ibra sözleşmesinin iş akdinin devam ettiği dönemde yapılması nedeniyle kesin hükümsüz olduğuna hükmedilmiştir. Yüksek Mahkeme, işçinin işverene bağımlı olduğu süreçte özgür iradesiyle ibra beyanında bulunamayacağını vurgulamıştır.

İşçilik Alacakları Açısından İbra Sözleşmesi

İbraname sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Söz konusu kanunun 132. Maddesine göre İbraname ‘Borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir.’ şeklinde ifade edilmiştir. İbraname sözleşmesi taraflar arasında ancak mevcut ve çekişmesiz bir borç nedeniyle düzenlenebilir. Daha henüz doğmamış bir borç için ibraname sözleşmesi düzenlenemez ve borç ortadan kaldırılamaz.

İlginizi Çekebilir: Anayasa Mahkemesi 399 Sayılı KHK

İş sözleşmesinin sona ermesiyle işveren, işçinin alacaklarını tamamen aldığını ve işyerinde herhangi bir alacağının kalmadığını gösteren bir ibraname vermesini isteme hakkına sahiptir. Söz konusu husus Borçlar Kanunun 420. Maddesinde düzenlenmiştir. Türk Borçlar Kanunu 420. Maddesinin 2. Fıkrasına göre; İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Şeklinde belirtilmiştir. Yukarıda belirtilen hükme göre ibraname sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibariyle sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş olması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin eksiksiz ve banka aracılığıyla ödenmesi şarttır. 

İbraname sözleşmesi işçi tarafından imzalandıktan sonra işverene verilir. Buna karşılık işçi de işverenden, iş sözleşmesi sona ermesi durumunda çalışma belgesi verilmesini talep edebilir. Çalışma belgesi, iş sözleşmesi sona eren işçiye işveren tarafından verilen ve işçinin görmüş olduğu işin türünü ve süresini gösteren, gerektiğinde işçinin çalışma nitelik ve davranışlarını da içeren bir belgedir.

İbranamenin Geçerli Olabilmesinin Şartları

Öncelikle iş hukukunda ibraname sözleşmesinden bahsedebilmek için işveren ile işçi arasında iş sözleşmesinden yada iş kazasından doğan bir alacak bulunmalıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar ile fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacakları ibraname sözleşmesine konu edilebilir.

Henüz doğmamış ve çekişmeli bir alacak için düzenlenen ibraname sözleşmeleri geçersizdir. Dolayısıyla iş sözleşmesi devam ederken imzalanan ibraname sözleşmeleri işçinin özgür iradesine dayanmadığından geçersiz kabul edilmektedir.

İşveren ile işçi arasında düzenlenen ibraname sözleşmesinin geçerli olabilmesi için Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinin 2. fıkrasındaki koşulları taşıyor olmasına bağlıdır. Bu şartlar oluşmadan imzalanan ibraname hukuki açıdan geçerli değildir. İşçi ile işveren arasında düzenlenen ibraname sözleşmesinin geçerlilik şartları aşağıda açıklanmıştır

• İbraname Sözleşmesi Yazılı Olarak Düzenlenmelidir Ve Alacağın Türünün Ve Miktarının Sözleşmede Açıkça Belirtilmesi Gerekir

İş Sözleşmesi sona ermesi sonrasında işveren işçiden tüm işçilik alacaklarını aldığına ve işyerinde herhangi bir alacağının kalmadığını belirten bir ibraname isteyebilir.  6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu 420. Maddesini 2. Fıkrasına göre ; “İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması… ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi… şarttır”. Burada ibranamenin şekil ve içerik şartları belirlenmiştir. Bu maddeye göre işçinin işverenden alacağına ilişkin bir ibranamenin geçerli olması için yazılı olması gerekmektedir. Ayrıca alacak türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Miktardan kastedilen işçiye yada hak sahibine ödenen miktar olup, gerçekte hak edilen miktarın yazılması şart değildir. İşçi ibraname sözleşmesinde belirtilmeyen alacaklar için veya eksik ödenen alacaklar için tekrardan talepte bulunabilir. Salt İbraname sözleşmesinin imzalamak borcun ortadan kalkması açısından yeterli değildir. İşçiye ödeme yapılmadan borcun ibrası imkânsızdır.

• İbraname Sözleşmesinin İş Sözleşmesinin Sona Ermesinden Başlayarak En Az Bir Aylık Sürenin Geçmiş Olması Gerekir

Söz konusu 1 aylık süreninin ön görülmesindeki amaç İşçinin korunması ilkesinden hareket edip, iş sözleşmesi devamı sırasında düzenlenen ibraname sözleşmelerinin işçinin özgür iradesine dayanmayacağı hususu göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Ayrıca iş güvencesine tabii işçilerin 1 aylık sürede işe iade davası açması söz konusu olacağından işçilerin baskı altında hissetmelerinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Yani işçi ile işveren arasından düzenlenen ibraname sözleşmeleri iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az 1 aylık sürenin geçmiş olması gerekmektedir.

• Ödemenin İbraname Sözleşmesinde Yazılı Hak Tutarına Göre Eksiksiz Olarak Ve Banka Yoluyla Gerçekleştirilmesi Gerekir

İşçi ile işveren arasında tüm işçilik alacaklarını aldığına ve işyerinde herhangi bir alacağının kalmadığına yönelik düzenlenen ibraname sözleşmesine rağmen işçiye ödeme yapılmadığı iddialarının ve ispat sorunlarının önüne geçebilmek amacıyla bu uygulama getirilmiştir. İşveren tarafından işçinin alacakları eksiksiz olarak bankaya yatırılmadıkça işçi tarafından imzalanan ibraname sözleşmesi geçerli olmayacaktır. Eğer işveren tarafından alacağın tamamı için değil bir kısmı için ödeme yapılması durumunda kısmen ifa edilmiş bir borçtan söz edilir. İşçi, kısmi yapılan ödeme sonrası kalan alacakları için hukuki yollara başvurarak iş mahkemelerinde dava açabilir. 

İbra Sözleşmesi nedir konulu yazımızın burada sonuna geldik. Aşağıdaki konular da ilginizi çekebilir :

• Adli Sicil Kaydı Nasıl Silinir
• Güvenlik Soruşturması Nedir
• 6136 Sayılı Kanun ve Bıçak Kullanımı

İbraname Sözleşmesi Örneği

Aşağıda, uygulamada en çok kullanılan şekliyle ibra sözleşmesi (ibraname) örneği yer almaktadır. Bu örnek yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; her somut olayın şartlarına göre düzenlenmesi tavsiye edilir.

İBRANAME (İBRA SÖZLEŞMESİ)

Taraflar
İşçi: ......................................................... (Adı Soyadı, T.C. Kimlik No, Adres)
İşveren: ................................................... (Unvanı, Vergi No, Adres)

Konu
Bu ibraname, işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinden doğan tüm hak ve alacakların tasfiyesi amacıyla düzenlenmiştir.

Madde 1 – İş İlişkisinin Sona Ermesi
Taraflar arasında ............ tarihinde başlayan iş ilişkisi, ............ tarihinde sona ermiştir.

Madde 2 – Ödenen Hak ve Alacaklar
İşveren, işçiye aşağıda belirtilen işçilik alacaklarını tam ve eksiksiz olarak ödemiştir:

• Kıdem tazminatı: ................ TL
• İhbar tazminatı: ................ TL
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti: ................ TL
• Fazla mesai alacağı: ................ TL
• Ücret alacakları: ................ TL
• Diğer hak ve alacaklar: ................ TL

Madde 3 – İbra
İşçi, yukarıda belirtilen ödemelerin kendisine tam ve eksiksiz olarak yapıldığını kabul eder. Bu kapsamda, işveren aleyhine kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile iş akdinden doğan sair hiçbir alacağının kalmadığını beyan ve kabul eder.

Madde 4 – Ödeme Şekli
Ödemeler, Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesi uyarınca banka aracılığıyla ve eksiksiz olarak yapılmıştır.

Madde 5 – Tarih ve İmzalar
Bu ibra sözleşmesi, iki nüsha olarak düzenlenmiş ve taraflarca okunarak imzalanmıştır.

Tarih: ............ / ............ / ............

İşçi
Adı Soyadı – İmza

İşveren
Unvan – İmza – Kaşe

      Not: Bu örnek yalnızca genel bir şablondur. İbra sözleşmesinin geçerliliği için yazılı olma, iş akdinin bitiminden itibaren en az bir ay sonra yapılma, alacak kalemlerinin tür ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin banka yoluyla yapılması şarttır.

İbra Sözleşmesi Örneği

İbra sözleşmesi örneği, taraflar arasındaki mevcut bir borcun sona erdirilmesine ilişkin açık, belirli ve anlaşılır bir metindir. Uygulamada örnek metinler, özellikle alacak kalemlerinin tek tek gösterilmesi ve hangi borçların sona erdiğinin tereddütsüz anlaşılması bakımından önem taşır. Hazırlanan metinde taraf bilgileri, alacak konusu, ödeme durumu ve ibra iradesi net biçimde yer almalıdır.

• Tarafların adı, soyadı veya unvanı yazılır.
• İbra edilen borç kalemi açıkça belirtilir.
• Ödeme yapıldıysa tarihi ve şekli gösterilir.
• İradenin serbestçe oluştuğu ifade edilir.

İşçi İbraname Örneği

İşçi ibraname örneği, iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra işçi ile işveren arasında düzenlenen ve işçilik alacaklarının kapatıldığını gösteren metindir. Bu tür belgelerde kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve diğer haklar ayrı ayrı ele alınır. İş ilişkisindeki güç dengesi nedeniyle metnin açık, şeffaf ve denetlenebilir olması gerekir.

• Çalışma süresi ve işten ayrılış tarihi yazılır.
• Her alacak türü ayrı satırda gösterilir.
• Ödeme yapıldığına dair açıklama eklenir.
• Genel ve belirsiz feragat cümlelerinden kaçınılır.

İbra Sözleşmesi Şekil Şartı

İbra sözleşmesi şekil şartı, belgenin geçerli sayılabilmesi için aranacak dış görünüş koşullarını ifade eder. Genel borç ilişkilerinde yazılı şekil çoğu zaman ispat kolaylığı sağlar. İş hukukunda ise şekil şartı daha sıkı değerlendirilir ve ibra metninin açık, tarihli, imzalı ve belirli alacaklara yönelik olması beklenir. Belirsiz ve soyut ifadeler hukuki risk doğurur.

• Yazılı düzenleme tercih edilir.
• Tarih ve imza zorunlu unsur olarak kabul edilir.
• Alacak kalemleri somutlaştırılır.
• İrade fesadı şüphesi doğuracak ifadelerden kaçınılır.

İbra Protokolü Nedir?

İbra protokolü, tarafların yalnızca borcun sona erdirilmesini değil, aynı zamanda ödeme planını, teslim yükümlülüklerini veya ek anlaşmaları da düzenlediği kapsamlı metinlerdir. Bu yapı, basit bir ibranameden daha geniş olabilir ve uyuşmazlığın tüm yönlerini tek belgede toplar. Özellikle ticari ilişkilerde ve iş uyuşmazlıklarında tercih edilebilir.

• İbra ile birlikte ek taahhütler düzenlenebilir.
• Ödeme takvimi ayrıca gösterilebilir.
• Uyuşmazlık konusu kalemler tek tek sıralanabilir.
• Tarafların karşılıklı edimleri protokole bağlanabilir.

İbraname ile İbra Arasındaki Fark

İbraname ile ibra arasındaki fark, çoğu zaman kavramların kullanımında ortaya çıkar. İbra, borcun sona erdirilmesi yönündeki hukuki işlemi ifade ederken, ibraname bu işlemi belgeleyen yazılı metindir. Uygulamada iki kavram birlikte kullanılsa da hukuk tekniği bakımından işlem ile belge aynı şey değildir. Bu ayrım, metnin değerlendirilmesinde önem taşır.

• İbra, hukuki işlemdir.
• İbraname, bu işlemin belgesidir.
• Belgenin içeriği işlemin geçerliliğini etkiler.
• Adı değil, hüküm ve irade esas alınır.

TBK 132 ve TBK 420 Kapsamında İbra Şartları

Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri, ibra ilişkisini genel ve özel düzenlemeler bakımından ele alır. TBK 132 genel borç ilişkilerinde ibra kurumuna dayanak oluştururken, TBK 420 iş ilişkilerinde daha koruyucu bir çerçeve kurar. İş sözleşmesi sona ermeden düzenlenen ibra metinleri geçersizlik riski taşır; ayrıca ödeme yapılmışsa bunun banka kanalıyla ispatı aranır.

• İş sözleşmesinin sona ermiş olması gerekir.
• Alacakların tür ve miktarı tek tek yazılmalıdır.
• Ödeme banka aracılığıyla yapılmalıdır.
• Belge, ödemenin kapsamını açıkça göstermelidir.
• Kısmi ibra ile tam ibra ayrımı yapılmalıdır.

İbra Sözleşmesi Nasıl Düzenlenir?

İbra sözleşmesi nasıl düzenlenir sorusunda temel amaç, borcun hangi kalemde ve hangi nedenle sona erdiğini belirgin hale getirmektir. Metin hazırlanırken tarafların kimlik bilgileri, borcun konusu, tutar, ödeme tarihi, ödeme yöntemi ve ibra iradesi açık şekilde yer almalıdır. Belirsiz, genel ve toplu feragat ifadeleri yerine somut ve denetlenebilir ifadeler kullanılmalıdır.

• Taraflar tanımlanır.
• Borç veya alacak kalemi yazılır.
• Tutar rakam ve yazıyla belirtilir.
• Ödeme bilgisi eklenir.
• İbra iradesi açık cümleyle kurulur.

Doldurulmuş İbraname Örneği

Doldurulmuş ibraname örneği, boş şablonun somut bilgilerle tamamlanmış hâlidir. Bu tür metinlerde örneğin işçinin adı, işverenin unvanı, işten ayrılış tarihi, ödenen tazminat türleri ve toplam tutar yer alır. Hazırlanan metin, sonradan anlaşmazlık doğmaması için açık ve tek anlamlı olmalıdır. Her satırda hangi alacağın kapatıldığı belirtilmelidir.

• Ad, soyad ve unvan bölümü doldurulur.
• Çalışma dönemi yazılır.
• Ödeme miktarı ve tarihi eklenir.
• Hakların ibra edildiği ifade edilir.

Borcu Yoktur İbraname Örneği

Borcu yoktur ibraname örneği, taraflardan birinin diğerine karşı artık herhangi bir alacak kalmadığını yazılı olarak bildirdiği metindir. Bu ifade, özellikle ödeme sonrası kapanış işlemlerinde kullanılır. Ancak metin yalnızca “borcum yoktur” demekle sınırlı kalmamalı; hangi borçların sona erdiği ve hangi ödeme karşılığında ibra verildiği açıkça gösterilmelidir.

• Borcun kaynağı belirtilir.
• Ödemenin tam olarak yapıldığı yazılır.
• İbra edilen alacak kalemleri sıralanır.
• Genel ibareler yerine somut açıklama tercih edilir.

Alacak Kalmadığına Dair İbraname Örneği

Alacak kalmadığına dair ibraname örneği, taraflar arasındaki ilişkinin tamamen kapandığını göstermek için düzenlenir. Bu metin özellikle ticari işlemlerde, kira ilişkilerinde veya hizmet sözleşmelerinde kullanılabilir. Belge, hangi tarih itibarıyla hangi edimlerin sona erdiğini göstermeli ve ileride ileri sürülebilecek talepleri dışlayacak netlikte kaleme alınmalıdır.

• İlişkinin türü yazılır.
• Son ödeme tarihi belirtilir.
• Kalan alacak olmadığı ifade edilir.
• Taraflarca imzalanır.

Kıdem Tazminatı İbraname Örneği

Kıdem tazminatı ibraname örneği, iş ilişkisi sona erdikten sonra işçiye ödenen kıdem tazminatının tahsil edildiğini ve bu kalem yönünden ibra verildiğini gösterir. Bu metinde kıdem tazminatı tutarı ayrı olarak yazılmalı, varsa faiz ve ek alacaklar da ayrıca değerlendirilmelidir. Genel ibra cümleleri yerine yalnızca ilgili hakka odaklanan ifade tercih edilmelidir.

• Kıdem tazminatı tutarı ayrı yazılır.
• Ödemenin yapıldığı tarih belirtilir.
• Ödemenin banka yoluyla olduğu gösterilir.
• İşçilik alacakları tek tek ayrıştırılır.

İbraname Örneği Word ve PDF İçin Metin Yapısı

İbraname örneği Word ve PDF için metin yapısı, doğrudan kopyalanıp düzenlenebilecek sade bir şablon şeklinde hazırlanmalıdır. Dosya formatına özgü özel bir hüküm bulunmaz; önemli olan metnin içeriğidir. Başlık, taraf bilgileri, alacak kalemleri, ödeme açıklaması ve imza bölümü düzenli biçimde sıralandığında belge farklı formatlara kolayca uyarlanabilir.

• Başlık kısa ve net yazılır.
• Taraf bilgileri ayrı paragrafta yer alır.
• Kalemler numaralandırılabilir.
• İmza alanı son bölümde bulunur.

İş Hukukunda İbraname Geçerliliği

İş hukukunda ibraname geçerliliği, işçinin korunması ilkesi nedeniyle sıkı şekilde incelenir. İş sözleşmesi sona ermeden düzenlenen metinler çoğu zaman geçersizlik riski taşır. Ayrıca işçinin gerçekten haklarına kavuşup kavuşmadığı, ödemenin banka kaydıyla ispatlanıp ispatlanmadığı ve alacakların açıkça gösterilip gösterilmediği değerlendirilir. Bu nedenle işçi ile işveren arasındaki belgeler dikkatle hazırlanmalıdır.

• İş akdi sona ermiş olmalıdır.
• Ödeme gerçek ve ispatlanabilir olmalıdır.
• Haklar miktarlarıyla gösterilmelidir.
• İrade sakatlığı bulunmamalıdır.

Avukat İbranamesi Nedir?

Avukat ibranamesi, vekâlet ilişkisi kapsamında avukat ile müvekkil arasındaki ücret ve masraf hesaplaşmasını belgeleyen metindir. Bu tür belgelerde vekâlet ücreti, yapılan ödeme, dosya giderleri ve varsa kalan alacaklar açıkça belirtilir. Özellikle bir dosya kapatılırken hazırlanıyorsa, hangi hizmetin karşılığında ibra verildiği net biçimde yazılmalıdır.

• Vekâlet ilişkisi tanımlanır.
• Ücret ve masraf kalemleri gösterilir.
• Ödeme yapıldıysa tutar yazılır.
• İbra kapsamı sınırlandırılır.

Trafik Kazası İbraname Örneği

Trafik kazası ibraname örneği, tazminat veya hasar ödemesi sonrasında zarar gören kişinin belirli bir kalem için ibra beyanında bulunduğu metindir. Bu belgede onarım bedeli, değer kaybı, yaralanma veya diğer zarar kalemleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Genel ibra ifadeleri, ileride farklı bir zarar kalemi bakımından uyuşmazlık doğurabileceğinden dikkatli kullanılmalıdır.

• Zararın türü açıkça yazılır.
• Ödeme hangi kaleme ilişkinse belirtilir.
• İbra kapsamı dar ve net tutulur.
• Tarafların rızası açık şekilde gösterilir.

Kira İbraname Örneği

Kira ibraname örneği, kiracı ile kiraya veren arasında kira borcu, depozito iadesi veya yan giderlerin kapatılmasına ilişkin hazırlanabilir. Taşınmaz ilişkilerinde en önemli husus, hangi dönemlere ait kira borcunun ödendiğinin ve hangi kalemler yönünden ibra verildiğinin açıkça gösterilmesidir. Anahtar teslimi ve son hesaplaşma bilgisi metne eklenebilir.

• Kira dönemi belirtilir.
• Depozito varsa iade durumu yazılır.
• Yan giderler ayrı gösterilir.
• Son hesaplaşma tarihi eklenir.

İbra Sözleşmesinde Dikkat Edilecek Hususlar

İbra sözleşmesinde dikkat edilecek hususlar, belgenin sonradan tartışma yaratmaması için belirleyicidir. Metin, taraflardan birinin baskı altında kaldığı izlenimi vermemeli; alacak kalemleri kapalı ve denetlenebilir olmalıdır. Ayrıca eksik ödeme, belirsiz feragat ya da yanlış tarih gibi unsurlar belgeyi zayıflatabilir. Uyuşmazlıkların önüne geçmek için her detay açık yazılmalıdır.

• Belge baskı altında imzalatılmamalıdır.
• Alacaklar tek tek listelenmelidir.
• Ödeme bilgisi doğrulanmalıdır.
• Tarih ve imza eksiksiz olmalıdır.