Bekçilerin Görev ve Yetkileri

Bekçilerin Görev ve Yetkileri Nelerdir? Bekçi, devlet tarafından kamu  güvenliğini sağlamak, suç işlenmesini önlemek ve kolluk faaliyeti yürütmekle görevlendirilen kişidir. Çarşı ve mahalle bekçileri, Cumhuriyet tarihinde ilk defa 1966 yılında 772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanun yürürlükte olmasına rağmen 2016’ya kadar bekçi alımı yapılmamıştır. 2016’da bu kurum canlandırılmış ve bekçiler görevlendirilmiştir. Bekçiler ile ilgili hususlar 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanununda düzenlenmektedir. Bu kanuna göre bekçiler yardımcı kolluk olarak nitelendirilmektedir. Ayrıca bekçiler memur statüsüne sahiptirler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.36’ya göre emniyet hizmetleri sınıfı ile jandarma hizmetleri sınıfında yer almaktadırlar. 

Bekçinin görevi nedir?

Bekçiler kamu düzeni, kamu güvenliği, genel sağlık, dirlik ve esenliği sağlamakla görevlilerdir. Bekçiler kolluk faaliyeti yürütmekle görevlilerdir. Kolluk faaliyeti, kamu düzenini sağlamak amacıyla idare tarafından yürütülen faaliyetlerdir. Bekçilerin hem adli hem de adli kolluk faaliyetleri vardır. Bekçilerin adli kolluk görev ve yetkileri, 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu’nun 8.maddesinde şu şekilde sayılmıştır:

MADDE 8 – (1) Çarşı ve mahalle bekçileri, suç işlenirken veya işlendikten sonra, henüz izleri meydanda iken;

a) Şüphelileri yakalamak,

b) Yakaladıkları şüphelilerin kendilerine veya başkalarına zarar vermelerini engelleyici tedbirleri almak,

c) Suç delillerinin kaybolmaması veya bozulmaması için gerekli muhafaza tedbirlerini almak,

ç) Varsa olayın tanıklarının kimlik ve adres bilgilerini tespit ederek genel kolluk birimlerine bildirmek ile görevli ve yetkilidir.

(2) Çarşı ve mahalle bekçileri haklarında tutuklama veya yakalama kararı çıkarılmış kimseleri gördükleri takdirde yakalamak ve bağlı bulunduğu genel kolluk kuvvetlerine teslim etmek ile görevli ve yetkilidir.

Bekçilerin çeşitli görev ve yetkileri bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi halka yardım görevidir. Bekçilerin halka yardım görevleri, kişilerin ihtiyacı olduğu durumlarda onlara yardımcı olma, tehlikeli durumların mevcudiyetinde kişileri bu konularda uyarma ve bu gibi durumları genel kolluk birimlerine bildirme şeklinde tezahür etmektedir. Bu görevler 7245 sayılı Kanun’un 5.maddesinde “Halka yardım görevi” adı altında düzenlenmiştir:

(1) Çarşı ve mahalle bekçileri, görevli oldukları mülki sınırlar içerisinde halkın istirahat, sağlık ve selametini sağlamak bakımından;

a) Yolda hastalanan, kazaya uğrayan, düşüp kalan ve genel durumu itibarıyla yardıma muhtaç olanlara yardım etmek,

b) Yardıma ihtiyaç duyduğu değerlendirilen, şiddet mağduru veya şiddete ya da istismara uğrama riski taşıyan kadın ve çocukları, kimsesizleri, engellileri ve acizleri en yakın genel kolluk birimlerine teslim etmek,

c) Bir semt, yer, yol veya sokak sormak için başvuranlara gerekli bilgiyi vermek,

ç) Doğum, ölüm, hastalık, kaza, yangın veya afet gibi önemli ve acele hâller sebebiyle, yapılacak yardım isteklerinden gücü dâhilinde olanları öncelikle yerine getirmek,

d) Büyük tehlike arz eden yangın ve su baskını gibi afetlerde mahalle sakinlerini derhal uyarmak,

e) Toplum sağlığını ve güvenliğini tehdit eden bir hayvana rastlanıldığında verebileceği zararları engellemek için kişileri alandan uzaklaştırmak, ilgili genel kolluk ve belediyeyi durumdan haberdar etmek, ile görevli ve yetkilidir.

Bekçilerin ayrıca önleyici ve koruyucu görev ve yetkileri de bulunmaktadır. Bunlar da yine 7245 Sayılı Kanunun 6.maddesi ile düzenlenmiştir:

(1) Çarşı ve mahalle bekçileri;

a) Görev saatleri içinde görevlendirildikleri bölgede devriye hizmeti yürütmek,

b) Görev bölgeleri içinde bulunan konut, iş yeri ve araçlar gibi malların korunmasında sahipleri tarafından noksan alınan tedbirleri tamamlattırmak,

c) Görev saatleri içerisinde vâkıf oldukları şüpheli durum veya kişileri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirmek,

ç) Kamu düzenini bozacak mahiyetteki gösteri, yürüyüş ve karışıklıkların önlenmesi amacıyla genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar önleyici tedbirleri almak,

d) Görev bölgeleri içinde uyuşturucu madde imal edildiği, satıldığı veya kullanıldığından, kumar oynandığından ya da fuhuş yapıldığından şüphe edilen yerleri bağlı bulundukları genel kolluk birimlerine bildirmek,

e) Kişilerin can, mal ve ırzına yönelik saldırı ve tehditleri önlemek ve genel kolluk kuvvetleri gelinceye kadar gerekli tedbirleri almak,

f) Mahalle sakinlerini etkileyen elektrik, su, doğalgaz, kanalizasyon gibi arızaları, bağlı bulunduğu genel kolluk birimleri ile ilgili kurum ve kuruluşlara bildirmek ve görevli ekipler gelinceye kadar gerekli önleyici tedbirleri almak,

g) Halkın sükûn ve istirahatini bozanları ve başkalarını rahatsız edenleri engellemek,

ğ) Sokak, geçit ve meydanları tıkayarak trafiğe mâni olan taşıtların ve diğer engellerin kaldırılmasını sağlamak ve gerektiğinde bağlı bulunduğu genel kolluk birimlerine bildirmek,

h) Yangın, deprem, su baskını gibi afet ve tehlikelerde genel kolluğu bilgilendirmek ve görevli ekipler gelinceye kadar gerekli önleyici tedbirleri almak ile görevli ve yetkilidir.

Bekçilerin yetkileri nelerdir? 

Bekçilerin adli ve idari kolluk görev ve yetkilerinden bahsetmiştik. Bu yüzden tekrarlamaya düşmemek adına yeniden ele almıyoruz. Yukarıda yazmış bulunduğumuz, 7245 sayılı Kanun’un 6.maddesiyle bekçilere idari eylemde bulunma yetkisi verilmiştir. Ayrıca bekçilere bazı karışıklık hallerinde tedbir alma yetkisi verilmiştir. Bekçilerin yine aynı kanunun 7.maddesinde düzenlenmiş olan bazı hallerde durdurma ve kimlik sorma yetkileri de bulunmaktadır. Bekçiler kanunun 9.maddesinde belirtilen şartlarda zor ve silah kullanma yetkisine de sahiptir. Kamuoyunda bu yetki çokça tartışmaya konu olmuştur.

Jandarma bekçi ne iş yapar?

Jandarma bekçi, güvenlik hizmetlerine destek veren personeldir. Özellikle jandarma sorumluluk alanlarında kamu güvenliğini sağlama, suçların önlenmesini ve kamu düzenini koruma gibi görevleri bulunmaktadır. Jandarma bekçiler İçişleri Bakanlığı’na bağlı olarak kolluk faaliyeti yürütmektedir. Asayişi sağlamakla görevlidir.

Bekçi hakları nelerdir?

​Bekçiler devlet memuru statüsünde olduklarından ötürü belli başlı haklara sahiptirler. Bu haklardan genel itibariyle 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda bahsedilmektedir. Bu haklardan birkaçı şunlardır: ücret ve maaş hakları, dinlenme hakkı, emeklilik hakları, izin hakları. Ayrıca bekçiler devlet statüsünde olduklarından dolayı görev güvencesine sahiptirler. Keyfi sebeplerle işten çıkarılmaları ve görevden alınmaları mümkün değildir.

​

Bekçilerin Kurumsal Bağlılığı

Çarşı ve mahalle bekçileri görevlerini İçişleri Bakanlığı teşkilatı içinde, Emniyet Genel Müdürlüğü yapılanmasıyla bağlantılı olarak yerine getirir. Görev alanları mülki sınırlarla belirlenir ve genel kolluk birimleriyle koordinasyon içinde çalışırlar. Bu nedenle bekçilik, bağımsız bir güvenlik teşkilatı değil, genel kolluğa yardımcı nitelikte bir kamu görevidir. Bekçinin amiri ve sevk ilişkisi görev yaptığı birim üzerinden kurulur.

Bekçilerin Memuriyet Statüsü

Bekçiler kamu görevlisi olup memur statüsüne sahiptir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bakımından emniyet hizmetleri sınıfında değerlendirilirler. Ancak görev tanımı, yetki alanı ve çalışma düzeni polis veya jandarmadan farklıdır. Yardımcı kolluk niteliği, onların devlet memuru olmaları sonucunu değiştirmez; yalnızca yetkilerinin kanunla sınırlı biçimde belirlenmesini sağlar.

Bekçilerin 657 Sayılı Kanuna Tabiiyeti

Bekçilerin özlük hakları ve memuriyet ilişkileri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile bağlantılıdır. Bununla birlikte mesleğin özel kanunu, görev ve yetkileri ayrıca düzenler. Bu nedenle bekçiler için genel memur hükümleri ile özel kolluk hükümleri birlikte değerlendirilir. Statü bakımından devlet memuru olmaları, disiplin, atanma ve hizmet gerekleri yönünden kamu hukuku rejimine bağlı olduklarını gösterir.

Bekçilerin Ceza Yazma Yetkisi

Bekçilerin ceza yazma yetkisi, işlemin türüne göre değişir. Kanunda açıkça tanınmış bir yetki bulunmadıkça idari para cezası veya trafik cezası düzenleme yetkileri yoktur. Bekçi, suçu önleme, şüpheliyi yakalama, delili koruma ve genel kolluğa bildirme görevini yerine getirir. Ceza uygulamasında yetki, ilgili özel mevzuat ve görev alanı çerçevesinde değerlendirilir.

Bekçilerin İdari Para Cezası ve Trafik Cezası Yetkisi

Bekçiler, genel kural olarak idari para cezası ve trafik cezası uygulayan asıl kolluk birimi değildir. Trafik denetimi, para cezası düzenleme ve benzeri işlemler özel mevzuatla yetkilendirilmiş görevliler tarafından yürütülür. Bekçi, bir kabahati veya trafik ihlalini fark ettiğinde durumu ilgili kolluk birimine bildirir. Yetkinin bulunmadığı hallerde doğrudan ceza düzenlenemez.

Bekçilerin GBT Yapma Yetkisi

Bekçilerin kişilerin genel güvenlik bilgilerine erişimi, kanuni görevleri ve kolluk sistemi içindeki konumlarıyla sınırlıdır. Uygulamada kimlik sorma ve gerekli durumlarda kişiyi genel kolluğa bildirme yetkisi bulunabilir. Buna karşılık sistematik GBT sorgusu, genel kolluk bilgi altyapısına erişim ve kayıt işlemleri bakımından yetki çerçevesi önem taşır. İşlem, kanuni dayanak olmadan genişletilemez.

Bekçilerin Kimlik Sorma Yetkisi

Bekçiler, görevlerini yaparken şüphe, risk veya kamu düzenini ilgilendiren durumlarda kimlik sorabilir. Bu yetki sınırsız değildir ve somut görev ihtiyacına dayanmalıdır. Kimlik sorma işlemi, kişinin keyfî biçimde durdurulması anlamına gelmez. Gerek görülen hallerde bilgiler alınır ve gerekli durumlarda genel kolluk birimine bildirim yapılır. Uygulama, ölçülülük ve kanunilik ilkelerine bağlıdır.

Bekçilerin Araç Durdurma Yetkisi

Bekçilerin araç durdurma yetkisi, genel trafik denetimi yetkisi gibi geniş değildir. Ancak suçun önlenmesi, şüphelinin yakalanması veya kamu düzeninin korunması için somut durumlarda aracı kontrol amacıyla müdahale gündeme gelebilir. Bu durumda yetkinin sınırı kanundan alınır ve işlemin amacı güvenliktir. Rutin trafik denetimi ise farklı kolluk yetkileri kapsamında değerlendirilir.

Bekçilerin Silah Taşıma ve Kullanma Yetkisi

Bekçiler görevlerinin niteliğine uygun şekilde silah taşıyabilir. Silah kullanımı ise yalnızca kanunda öngörülen zorunlu ve meşru hallerde mümkündür. Ölçülülük, zorunluluk ve orantılılık ilkeleri burada belirleyicidir. Bekçinin “vurma” ya da keyfî güç kullanma yetkisi bulunmaz. Zor kullanma, kişinin direncini kırmak ve görevin ifasını sağlamak amacıyla sınırlı biçimde uygulanabilir.

Bekçinin zor kullanma sınırı nedir?

Zor kullanma, bekçinin görevini yerine getirirken başvurduğu son çaredir. Ölçüsüz fiziksel müdahale, hukuka uygun kabul edilmez. Müdahale, tehlikeyi bertaraf etmeye yetecek seviyede kalmalıdır. Bu nedenle bekçi, önce uyarı ve görev gereği gerekli tedbirleri uygular; sonuç alınamaması halinde kanuni sınırlar içinde zor kullanabilir. Her olay, somut şartlarıyla değerlendirilir.

Bekçiler hakkında yakalama ve üst arama hangi hallerde uygulanır?

Bekçiler suç işlenirken veya suç işlendikten hemen sonra şüpheliyi yakalayabilir. Ayrıca hakkında yakalama kararı bulunan kişileri teslim etmek üzere genel kolluğa götürebilir. Üst arama ve güvenlik tedbiri ise kanuni dayanak ve olayın aciliyeti ile sınırlıdır. Bu işlemler, keyfî değil, kamu güvenliği ve delillerin korunması amacıyla uygulanır. Her durumda ölçülülük esastır.

Bekçilerin görev alanı ve nöbet düzeni nasıl belirlenir?

Bekçiler kendilerine verilen mülki sınırlar içinde görev yapar. Mahalle, çarşı, sokak ve çevre alanlar görev bölgesi kapsamında olabilir. Nöbet saatleri, çalışma düzeni ve devriye görevleri idarenin planlamasıyla belirlenir. Görev alanı dışında işlem yapılması, kural olarak yetki sorununa yol açabilir. Bu nedenle bekçinin yetkisi hem yer hem zaman bakımından sınırlandırılmıştır.

Bekçilerin maaşı neye göre değişir?

Bekçi maaşı sabit ve her dönem aynı kalan bir tutar değildir. Kıdem, görev yeri, ek ödeme, fazla çalışma, aile durumu ve hizmet yılı gibi unsurlar maaşı etkileyebilir. Bu nedenle net rakam, dönemsel bütçe ve özlük düzenlemelerine göre değişir. Güncel tutar için ilgili kamu duyuruları ve maaş hesaplamaları esas alınmalıdır. Kesin tek rakam vermek yanıltıcı olabilir.

2025-2026 bekçi maaşı hakkında nasıl değerlendirme yapılır?

2025 ve 2026 döneminde bekçi maaşı değerlendirilirken, memur maaş katsayısı, toplu sözleşme etkileri ve ek ödemeler dikkate alınır. Şehir farkı, aile yardımı ve nöbet unsurları toplam geliri değiştirebilir. Bu nedenle bekçi maaşı, tek başına unvana göre değil, aylık bordro bileşenleriyle okunmalıdır. Güncel hesaplama, dönemin resmi verilerine göre yapılır.

Bekçi nasıl olunur?

Bekçi olmak isteyen adaylar için alım şartları, eğitim süreci, sağlık koşulları ve sınav aşamaları önem taşır. Başvuru sürecinde yaş, boy-kilo, adli sicil, askerlik durumu ve güvenlik soruşturması gibi kriterler aranabilir. Aday, ilan edilen başvuru usulüne göre değerlendirilir ve başarılı olanlar eğitimden geçerek göreve başlatılır. Süreç, ilgili ilanla kesinleşir.

Bekçi alımı ve başvuru süreci nasıl işler?

Bekçi alımı, kamu duyurusu ile ilan edilen kadro ihtiyacına göre yapılır. Başvuru koşulları, sınav şekli ve değerlendirme usulü her alım döneminde farklılaşabilir. Adayların başvuruyu zamanında yapması, istenen belgeleri hazırlaması ve sağlık ile güvenlik şartlarını karşılaması gerekir. Alım sürecinde yazılı sınav, fiziki yeterlilik ve mülakat aşamaları bulunabilir.

Bekçi alımında aranan temel şartlar nelerdir?

Bekçi alımlarında genel olarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, kamu haklarından mahrum bulunmamak, belirli yaş ve eğitim şartlarını taşımak, adli sicil açısından uygun olmak ve görev yapmaya elverişli sağlık durumuna sahip olmak aranır. Ayrıca başvuruda boy ve kilo ölçütleri, askerlik ve güvenlik soruşturması gibi kriterler de yer alabilir. Şartlar ilanda açıkça belirlenir.

Bekçinin polis ve jandarmadan farkı nedir?

Bekçi, polis ve jandarma ile aynı genel güvenlik amacına hizmet etse de görev alanı ve yetki yoğunluğu farklıdır. Bekçi, mahalle ve çarşı düzeni içinde önleyici, uyarıcı ve ilk müdahale niteliğinde görev yapar. Polis ve jandarma ise daha geniş adli ve idari kolluk yetkilerine sahiptir. Bu fark, teşkilat yapısı ve kanuni düzenlemeden kaynaklanır.