DMK 125/E-F Amirlerine Maiyetindekilere ve İş Sahiplerine Fiili Tecavüzde Bulunmak Eylemi

DMK 125/E-F Amirlerine Maiyetindekilere ve İş Sahiplerine Fiili Tecavüzde Bulunmak Eylemi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” tek tek sayılmak suretiyle düzenlenmiştir. Disiplin cezalarının en ağırı olan “Devlet memurluğundan çıkarma” cezasını gerektiren eylemlerden biri de 125/E-(f) maddesinde “Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak” şeklinde düzenlenmiştir.

“Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak” eyleminin tanımı şu şekilde yapılabilir: Kamu görevlisi; üstlerine, astlarına, mevkidaşlarına yahut bir vatandaşa karşı herhangi bir saldırı ve darp gibi bir fiziki müdahalede bulunmak suretiyle şiddet uygulamışsa bu suçu işlemiştir.

DMK 125/E-F Amirlerine Maiyetindekilere ve İş Sahiplerine Fiili Tecavüzde Bulunmak Eylemi

Bu disiplin suçunun işlenmesi hâlinde öncelikle kamu görevlisinin çalıştığı kamu kurumu tarafından disiplin soruşturması başlatılır. Hakkında fiili tecavüz iddiasıyla disiplin soruşturması başlatılan devlet memuruna, iddialar hakkında savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. Tebliğ edilecek savunma davet yazısında, hakkında disiplin soruşturması açılmasına sebep olan fiilin neden ibaret olduğu, savunmasını yapacağı tarihten en az 7 (yedi) gün önce yazılı olarak açık ve net şekilde bildirilir.

Bu yazıda; belirtilen gün, saat ve yerde savunmasını yapmak üzere hazır bulunması istenilir. Memur, avukat aracılığıyla savunma yapabilir. Savunma süresi 7 (yedi) günden az olamaz. Danıştay kararlarına göre, 7 (yedi) günlük savunma süresinin tanınmaması, savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğurur ve işlemi usûl açısından sakatlar. Savunma, soruşturmacı tarafından değil; disiplin amiri veya kurulu tarafından alınmalıdır. Soruşturmacı tarafından alınmış savunma, sadece ifade yerine geçer. Disiplin soruşturması sonucunda disiplin soruşturma raporu hazırlanır ve bu raporda kamu görevlisinin devlet memurluğundan çıkarılmasına karar verilmesi teklif edilir.

Hakkında kamu görevinden çıkarma cezası teklif edilenler soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir. Bu cezanın atamaya yetkili amirce teklif edilmesi hâlinde memurun bağlı bulunduğu kurumun Yüksek Disiplin Kurulu tarafından nihai karar verilir. Yüksek Disiplin Kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amirler, 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttirler.

Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan, ödül veya başarı belgesi alanlar için verilecek cezalarda bir derece alt ceza uygulanabilir. Danıştay, başarılı ve sicili temiz olan görevlilere, bir alt derece ceza uygulanmamasını haklı kılacak nedenin gerekçeli olarak açıklanması gerektiğini belirterek buna uyulmadan verilen ceza kararını iptal etmektedir.

Verilen devlet memurluğundan çıkarma cezası sonucunda başka bir kamu kurumunda çalışılması imkânsız hâle gelmektedir. "Memur teminatı" gereğince, disiplin cezasına konu eylem ile yaptırım arasında adil bir dengenin gözetilmesi de hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. Eylem ile yaptırım arasında bulunması gereken adil denge, “ölçülülük ilkesi” olarak da adlandırılmakta ve bu ilkenin alt ilkelerini de elverişlilik, zorunluluk ve orantılılık ilkeleri oluşturmaktadır. “Elverişlilik ilkesi”, öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “zorunluluk ilkesi” öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve “orantılılık ilkesi” ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken orantıyı ifade etmektedir.

Ölçülülük ilkesi çerçevesinde bir karar verilebilmesi için ilgiliye isnat edilen fiili tecavüz eyleminin belli bir dereceye kadar ağır ve vahim bir nitelik arz etmesi gerekmektedir. Örneğin ceza sorumluluğunu azaltan bir ceza indirimi olan haksız tahrik sonucunda bu suç işlendiyse devlet memurluğundan çıkarma cezası verilmesi hukuka aykırıdır. Nitekim Danıştay, haksız tahrikin disiplin cezaları bakımından da uygulama alanı bulunduğuna karar vermektedir. Yahut meşru müdafaa gibi bir hukuka uygunluk nedenleri de dikkate alınmalıdır.

Önem arz eden bir diğer husus ise zamanaşımı süresi içerisinde gerekli işlemlerin tamamlanmasıdır. Örneğin disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallerin işlendiğinin Kurum tarafından öğrenildiği tarihten itibaren; 6 (altı) ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin soruşturması açılamaz. Disiplin cezası verilmesini gerektiren fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 (iki) yıl geçmiş ise artık disiplin cezası verilemez. Kurum tarafından bu süreler göz ardı edilerek karar verildiyse idare mahkemesince cezanın iptaline karar verilmektedir.

Fiili Tecavüz Nedeniyle Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasına Karşı İtiraz - İptal Davası

Herhangi bir nedenle Devlet Memurları Kanunu’nun 125/E-(f) maddesi uyarınca devlet memurluğundan çıkarılanlar, işlemin kendilerine tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde bu idari işlemin iptali istemi ile idari dava açmalıdır. Zira kişinin sonsuza dek devlet memurluğundan men edilmesi sonucunu doğuran bir konuda mevzuata uygun bir karar verilmemiş ise memurluktan çıkarılmaya ilişkin işlem idare mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulunarak verilen disiplin cezası iptal edilecektir.

Açılacak olan iptal davasında görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesi olacaktır. Başka bir ifade ile fiili tecavüz iddiasıyla hakkında disiplin cezası verilen memur iptal davasını Samsun İdare Mahkemesi nezdinde açacaktır. Fiili tecavüz nedeniyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/E(f) maddesi gereğince devlet memurluğundan çıkarılan kişiler açacakları iptal davalarında yürütmeyi durdurma talebinde bulunabilir.

Öyle ki yürütmeyi durdurma kararı verilebilmesi için telafisi mümkün olmayan zararla birlikte açıkça hukuka aykırılığın tespit edilmiş olması gerekmektedir. Bu çerçevede incelendiğinde devlet memurluğundan çıkarma kararı sonucunda memurun işsiz kalmış olması, iaşesine sağlayamayacak olması telafisi mümkün olmayan zararın varlığına bir karinedir. Bununla birlikte açıkça hukuka aykırılık durumunun tespiti ise somut vaka üzerinden incelenmesi gerekmektedir.

Somut olayda idare, idari soruşturma sürecini usulüne uygun mu yürütmüş? Şüpheliye savunma hakkı verilmiş mi? Devlet memurluğundan çıkarılacak olan kişi yüksek disiplin kurulu önünde savunmasını yapabilmiş mi? İdare zamanaşımını dikkate almış mı? Soruşturma, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren süresi içinde mi açılmış? Ceza zamanaşımı söz konusu olmuş mu? Deliller eksiksiz olarak toplanmış mı? Tüm tanıklar dinlenmiş mi? Şüpheye yer vermeyecek şekilde olay ortaya konulmuş mu?

Şüphelinin işlemiş olduğu iddia olunan eylemi gerçekleştirmesinde meşru müdafaa veya zorunluluk hali gibi hukuka uygunluk gerekçelerinin varlığı tartışılmış mı? Şüpheli her ne kadar fiili tecavüz eyleminde bulunmuş olsa da fiili tecavüz eyleminde bulunmasında haksız tahrik söz konusu mu? bunların araştırılmış olması ve eksiksiz yerine getirilmiş olması oldukça önemlidir. Bu sayılan hususlarda bir eksikliğin var olması halinde davalı idare tarafından ortaya konan ilgili kamu görevlisini devlet memurluğundan çıkarma cezası hukuka aykırı olacaktır.

Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları bakımından hukuka uygunluk denetimi yapan idare mahkemesi yukarıda sayılan hususlardan birinin dahi eksik olması halinde idari işlem sakat olacağından başka bir ifade ile hukuka aykırılığı sabit olacağından önce yürütmeyi durdurma kararı verecek nihayetinde ise iptal kararı verecektir.

DMK 125/E-(f) maddesinin kapsamı ve lafzı nedir?

DMK 125/E-(f) maddesi, amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunulmasını devlet memurluğundan çıkarma sebebi sayar. Bu bent, yalnızca ağır darp fiillerini değil, görev ilişkisi içinde gerçekleşen her türlü fiziksel saldırıyı kapsar. Uygulamada olayın niteliği, tarafların sıfatı ve fiilin memuriyetle bağlantısı birlikte değerlendirilir.

Fiili Tecavüzün Anlamı ve Kapsamı

Fiili tecavüz, kamu görevlisinin bir kişiye karşı fiziksel kuvvet kullanarak saldırıda bulunması anlamına gelir. Kavram, tokat, itme, yumruk, tekme veya bedensel zarar vermeye elverişli başka müdahaleleri içine alabilir. Disiplin hukuku bakımından önemli olan, fiilin saldırı niteliği taşıması ve kamu görevi ilişkisi içinde gerçekleşmesidir.

Fiili Tecavüzün Hukuki Tanımı

Fiili tecavüz, salt tartışma veya sert söz söyleme değildir; beden bütünlüğüne yönelen somut bir müdahaledir. Bu nedenle olay, kamera kaydı, tanık beyanı, sağlık raporu ve tutanaklarla birlikte değerlendirilir. Disiplin soruşturmasında aranılan şey ceza yargılamasındaki ispat standardı değil, memuriyet düzenini bozan fiziksel saldırının varlığıdır.

Maiyetindekiler Kavramının Kapsamı

Maiyetindekiler, amirin hiyerarşik olarak altında çalışan memur ve personeli ifade eder. Bu kapsam, doğrudan emir-komuta ilişkisinin bulunduğu çalışanları içerir. Örneğin şef, müdür veya amir konumundaki bir kamu görevlisinin astına karşı fiziksel müdahalede bulunması bu bent açısından değerlendirilir. İlişki, kadro ve görev bağlamında belirlenir.

İş Sahiplerinin Kimliği ve Önemi

İş sahipleri, kamu idaresinden hizmet alan veya idareye işini gördürmek üzere başvuran kişilerdir. Vatandaşlar, başvuru sahipleri, hizmet talep edenler ve resmi işlem için kuruma gelen kişiler bu kapsama girebilir. Memurun, hizmet alan kişiye karşı fiziksel saldırıda bulunması, kamu hizmetinin saygınlığını doğrudan zedeler ve ağır disiplin sonucunu gündeme getirir.

125/E-(f) ile 125/E-(g) Arasındaki Farklar

125/E-(f) fiziksel saldırıyı, 125/E-(g) ise görev sırasında belirli başka ağır davranışları konu edinir. Bu nedenle iki bent aynı değildir ve olayın hangi fiile uyduğu dikkatle ayrılmalıdır. Bir eylem hem hakaret hem saldırı içeriyorsa, idarenin hangi bentten işlem yaptığı ve delillerin bunu nasıl desteklediği ayrıca incelenir.

657 Sayılı Kanunda 125/E Maddesinin Disiplin Cezası Sistemi İçindeki Yeri

657 125 e maddesi, kınama veya aylıktan kesme gibi daha hafif yaptırımlardan sonra gelen en ağır disiplin alanını düzenler. Bu bölüm, devlet memurluğundan çıkarma sonucunu doğuran fiilleri sayar. Kanunun sistematiğinde bentler, memurun görev düzenine, itibarına ve kamu hizmetine verdiği zararın ağırlığına göre kademeli şekilde sıralanır.

Disiplin soruşturmasında savunma hakkı nasıl kullanılır?

Savunma hakkı, disiplin cezası verilmeden önce memura mutlaka tanınmalıdır. İddia açıkça bildirilmeli, savunma için en az yedi gün süre verilmelidir. Savunma, kural olarak disiplin amiri veya disiplin kurulu önünde alınır. Memur, inceleme dosyasını görebilir, yazılı veya sözlü açıklama yapabilir ve vekil aracılığıyla temsil edilebilir.

Disiplin soruşturmasında zamanaşımı nasıl işler?

Zamanaşımı, öğrenme tarihi ve fiilin işlendiği tarih dikkate alınarak değerlendirilir. Disiplin soruşturmasına başlanması ve ceza verilmesi için kanunda öngörülen süreler geçirilirse işlem hukuken sakatlanır. Bu nedenle idare, fiili öğrendiği tarihi doğru tespit etmeli, soruşturmayı geciktirmemeli ve süreyi belgeleyen kayıtları dosyada göstermelidir.

Bir derece alt ceza hangi şartlarda uygulanır?

Bir derece alt ceza, memurun geçmiş hizmetleri olumluysa ve dosyada hafifletici unsurlar varsa gündeme gelebilir. Ödül, başarı belgesi, uzun hizmet süresi ve benzer olumlu sicil kayıtları değerlendirilir. Ancak idare, alt ceza uygulamama nedenini gerekçeli biçimde açıklamak zorundadır. Gerekçesiz ret, yargısal denetimde sorun yaratabilir.

Haksız tahrik disiplin hukukunda etkili olur mu?

Haksız tahrik, fiilin ağırlığını azaltabilecek bir olgudur ancak tek başına cezasızlık sağlamaz. Memurun ağır kışkırtma altında tepki verdiği anlaşılırsa, olayın oluş biçimi ve tarafların davranışları birlikte değerlendirilir. Disiplin makamı, tahrikin derecesini, sürekliliğini ve memurun ölçülü davranıp davranmadığını somut olgularla incelemelidir.

Meşru müdafaa disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?

Meşru müdafaa, kendisine veya başkasına yönelen haksız saldırıyı defetme amacıyla yapılan zorunlu savunmayı ifade eder. Saldırı ile savunma arasında denge varsa disiplin sorumluluğu ortadan kalkabilir. Ancak savunma sınırı aşılırsa idare yine işlem yapabilir. Bu nedenle olayın başlangıcı, tehlikenin niteliği ve kullanılan kuvvet dikkatle araştırılır.

Fiili tecavüz iddiasında deliller nasıl değerlendirilir?

Fiili tecavüz iddiasında tanık anlatımları, sağlık raporu, kamera görüntüsü, tutanak ve yazışmalar birlikte ele alınır. Tek bir beyan her zaman yeterli görülmeyebilir; olayın akışı ve tarafların tutarlılığı önem taşır. Disiplin makamı, lehte ve aleyhte tüm delilleri tartışmalı, gerekçeli kararında neden bu sonuca ulaştığını açıkça göstermelidir.