Yargıtay: Hakaret - Kavga - Yaralama - Manevi Tazminatın Azlığı - Bozma

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi         2017/1981 E.  ,  2019/6196 K.
(Yargıtay: Hakaret - Kavga - Yaralama - Manevi Tazminatın Azlığı - Bozma)

Bu yazımızda da Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin haksız eylem sayılan kavga sonucunda yaralanan şahsın açmış olduğu manevi tazminat davasında lehine hükmedilen manevi  tazminatın az sayılması sebebiyle açmış olduğu davada verilen yerel mahkeme kararını bozduğu emsal kararını paylaştık.

Ülkemizde görülmekte olan tazminat davalarında maddi tazminatların hesaplanmasında bir noktaya kadar istenilen seviyeye geldiğimiz söylense de manevi tazminatın azlığı konusunda çok bir ilerleme sağlandığı ne yazık ki halen söylenememektedir. Manevi tazminatın hesaplanmasının hakimin takdir yetkisine bırakılmış olması ile beraber hakimlerin olaylara bakış açılarının farklılık göstermesi sonucunda bir bütünlük sağlanamamış manevi tazminatın azlığı uyuşmazlıkların devam etmesine sebebiyet vermektedir. Anglo-Sakson hukuk sistemi ile karşılaştırıldığında manevi tazminat sistemimizin oldukça geride kaldığı yadsınamaz bir gerçektir.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... vekili Avukat ... tarafından, davalı ... aleyhine 29/07/2015 gününde verilen dilekçe ile kasten yaralama ve hakaret nedeni ile manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 19/04/2016 günlü kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Davacının diğer temyiz itirazlarına gelince;
Dava, kasten yaralama ve hakaret nedeniyle manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı vekili; davalının, sevk ve idaresindeki aracıyla seyir halinde iken müvekkilinin üzerine su sıçratması üzerine başlayan tartışmada müvekkiline hakaret ettiğini, ardından sopa ile kafasına vurmak sureti ile davacıyı yaraladığını ve bu yaralanma sonucunda davacıya üç gün iş göremezlik raporu verildiğini, ceza yargılaması sonucunda davalının üzerine atılı kasten yaralama suçunu işlediği sabit görülerek adli para cezası ile cezalandırıldığını belirterek 10.000 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek Darpta Manevi Tazminat Davası mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsili talebinde bulunmuştur.

Davalı vekili; müvekkilinin herhangi bir kastı olmaksızın davacının üzerine su sıçratması üzerine taraflar arasında başlayan tartışmanın kavgaya dönüştüğünü, davacının elinde bulunan süpürge ile davalıyı darp etmeye başladığını, müvekkilinin davacıya karşı hakaret veya kasten yaralama eylemlerinde bulunmadığını, davacının kavga sırasındaki boğuşma esnasında başını araca ya da yere vurmuş olabileceğini, asıl darp edilenin müvekkili olduğunu, davaya konu olaya ilişkin ceza dosyasının temyiz aşamasında olduğu ve bekletici mesele yapılması gerektiğini, davacının yaralanmasının basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikte olması nedeniyle istenilen manevi tazminat miktarının fahiş olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Mahkemece; ceza yargılamasında toplanan deliller sonucu davalının davacıyı yaraladığı sabit görülerek, davanın kısmen kabulü ile 1.500 TL manevi tazminatın olay tarihi olan 12/12/2013 tarihinden geçerli olarak işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Dava konusu uyuşmazlık; davacının kasten yaralanmadan kaynaklanan bedensel zararı nedeniyle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 56. maddesi uyarınca ve hakaret nedeniyle kişilik hakları hukuka aykırı olarak saldırıya uğrayan davacının aynı Kanun’un 58. maddesi uyarınca manevi tazminat istemine ilişkindir.

TBK’nın 56. maddesine göre hâkimin özel halleri göz önünde tutarak manevi zarar adı ile hak sahibine verilmesine karar vereceği bir para tutarı adalete uygun olmalıdır. Hükmedilecek bu para, zarara uğrayanda manevi huzuru doğurmayı gerçekleştirecek tazminata benzer bir fonksiyonu olan özgün bir nitelik taşır. Bir ceza olmadığı gibi mal varlığı hukukuna ilişkin bir zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. O halde bu tazminatın sınırı onun amacına göre belirlenmelidir. Takdir edilecek miktar, mevcut halde elde edilmek istenilen tatmin duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan kadar olmalıdır. 22/06/1966 günlü ve 7/7 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu (YİBK) kararının gerekçesinde takdir olunacak manevi tazminatın tutarını etkileyecek özel hal ve şartlar da açıkça gösterilmiştir. Bunlar her olaya göre değişebileceğinden hâkim bu konuda takdir hakkını kullanırken ona etkili olan nedenleri de karar yerinde objektif ölçülere göre isabetli bir biçimde göstermelidir.

Tüm bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; dava konusu olayın davacının kafa bölgesine silahtan sayılan sopa ile vurma şeklinde gerçekleşmesi, buna göre kasten yaralama suçunun sabit olması, olay tarihinin 2013 yılı olması ve tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile yukarıda açıklanan ilkeler gözetildiğinde, davacı yararına hüküm altına alınan manevi tazminat miktarının az olduğu anlaşılmıştır. Hal böyle olunca davacı yararına daha üst seviyede manevi tazminata hükmedilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi yerinde görülmemiş, bu nedenle kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz edilen kararın, yukarıda (2) numaralı bentte gösterilen nedenlerle BOZULMASINA; davacının diğer temyiz itirazlarının (1) numaralı bentte gösterilen nedenlerle reddine ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 19/12/2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.

Darpta En Yüksek Tazminat Davası

Bir kişinin kasten darp edilmesi sonucu bedensel veya ruhsal zarar görmesi halinde, mağdur hem ceza davası hem de tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bu durumda açılan tazminat davası, Türk Borçlar Kanunu’nun 49. ve 56. maddeleri uyarınca değerlendirilir ve zararın ağırlığına göre manevi ve maddi tazminat talep edilebilir.

Darpta en yüksek tazminat miktarı, mağdurun uğradığı zararın niteliğine göre değişir. Yargıtay kararlarına göre, tazminat miktarını belirleyen başlıca unsurlar şunlardır:

• Yaralanmanın kalıcı bir hasar bırakması (örneğin yüzde kaybı, organ işlevi bozukluğu),
• Mağdurun mesleğini yapamayacak hale gelmesi,
• Uzun süreli tedavi veya ameliyat gerektiren durumlar,
• Failin kast derecesi ve saldırının ağırlığı,
• Mağdurun sosyal ve ekonomik durumu.

Örneğin;

• Basit darp olaylarında 20.000 TL – 100.000 TL arasında manevi tazminata,
• Orta ve ağır nitelikli yaralamalarda 150.000 TL – 1.500.000 TL aralığında manevi tazminata,
• Kalıcı hasar, iş gücü kaybı veya yaşam boyu etki bırakan durumlarda ise 2.000.000 TL ve üzeri manevi tazminat taleplerinin mahkemelerce kabul edildiği uygulamada görülmektedir.

Mahkeme, olayın özelliklerine göre adil bir denge gözeterek karar verir. Ayrıca mağdur, ceza davasıyla birlikte hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilir veya ceza davasına müdahil olarak tazminat talebinde bulunabilir.

Basit Yaralamada Manevi Tazminat Miktarı

Basit yaralama suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinde düzenlenmiş olup, kişinin vücuduna acı veren veya sağlığının bozulmasına neden olan ancak hayati tehlike doğurmayan eylemleri kapsar. Bu tür olaylarda mağdur, ceza davasının yanı sıra ayrıca manevi tazminat davası açabilir.

Manevi tazminat miktarı, sabit bir tutar değildir; mahkeme tarafından olayın özelliklerine göre belirlenir. Yargıtay içtihatlarına göre basit yaralamalarda tazminat miktarını etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:

• Yaralanmanın şekli ve süresi,
• Olayın oluş biçimi (örneğin kamu önünde, hakaretle birlikte vb.),
• Failin kast derecesi,
• Mağdurun yaşadığı psikolojik etkiler,
• Tarafların sosyal ve ekonomik durumu.

Uygulamada mahkemeler, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek yaralanmalarda genellikle:

• 20.000 TL ile 80.000 TL arasında manevi tazminata hükmetmektedir.

Eğer olayda hakaret, kamu önünde aşağılanma veya çocuk/yaşlı mağduriyet gibi ağırlaştırıcı unsurlar varsa, bu miktar 150.000 TL’ye kadar çıkabilmektedir.

Kasten Yaralamada Manevi Tazminat Miktarı

Kasten yaralama, Türk Ceza Kanunu’nun 86. maddesinde düzenlenmiş olup, mağdurun manevi tazminat isteme hakkı vardır. Tazminat miktarı, Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca hâkim tarafından olayın ağırlığına göre belirlenir.

Mahkemeler şu kriterleri dikkate alır:

• Yaralanmanın ağırlığı ve kalıcı etkisi,
• Failin kast derecesi,
• Mağdurun psikolojik durumu,
• Tarafların ekonomik koşulları.

Yargıtay kararlarına göre:

• Basit yaralamalarda: 30.000 – 120.000 TL,
• Orta dereceli yaralamalarda: 120.000 – 400.000 TL,
• Kalıcı hasar veya organ kaybında: 400.000 TL – 2.500.000 TL’ye kadar manevi tazminata hükmedilebilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Darp Nedeniyle Tazminat Miktarı

Darp nedeniyle tazminat, olayın ağırlığına göre değişir ve tek bir sabit tutarla söylenemez. Mahkeme; yaralanmanın niteliğini, tedavi süresini, iş göremezlik günlerini, tarafların kusurunu ve sosyal-ekonomik durumunu birlikte değerlendirir. Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralanmalarda da manevi tazminat verilebilir; ancak miktar, dosyanın özel koşullarına göre belirlenir.

• Yaralanmanın etkisi
• Kusur oranı
• İş göremezlik süresi
• Tarafların sosyal-ekonomik durumu

Kasten Yaralamada Manevi Tazminat Miktarının Belirlenmesi

Kasten yaralamada manevi tazminat miktarı, TBK 56 ve TBK 58 çerçevesinde hakimin takdir yetkisiyle belirlenir. Hakim; acının derecesini, olayın meydana geliş biçimini, mağdurun yaşadığı korku ve elem durumunu, failin kusurunu ve fiilin ağırlığını dikkate alır. Tutar, cezalandırma amacı taşımadan tatmin sağlayacak ölçüde kurulmalıdır.

• Olayın oluş şekli
• Mağdurun yaşadığı manevi sarsıntı
• Failin kastı veya ihmal düzeyi
• Tazminatın dengeleyici işlevi

Basit Yaralamada Tazminat Davası Açılabilirliği

Basit yaralamada tazminat davası açılabilir; yaralanmanın basit tıbbi müdahale ile giderilebilir olması bu hakkı ortadan kaldırmaz. Yargıtay, yaralanmanın hafif olmasını tazminatın tamamen reddi için yeterli görmez. Ancak mahkeme, olayın etkisini düşük bulursa miktarı sınırlı tutabilir. Bu nedenle davanın sonucu, rapor ve delillerle doğrudan bağlantılıdır.

• Sağlık raporu
• Tanık anlatımı
• Ceza dosyası
• Olayın psikolojik etkisi

Darp Raporunun Tazminat Davasında Kullanımı

Darp raporu, tazminat davasında yaralanmanın varlığını ve niteliğini göstermesi bakımından önemli delildir. Raporun düzenlenme tarihi, bulguların açıklığı ve yaralanmanın tedaviye etkisi miktar hesabında dikkate alınır. Tek başına her zaman yeterli olmayabilir; ancak tanık beyanları ve ceza dosyasıyla birlikte değerlendirildiğinde ispat gücü artar. Bu nedenle raporun içeriği dikkatle incelenmelidir.

• Yaralanmanın tespiti
• İş göremezlik süresi
• Tedavi ihtiyacı
• Delil zincirinin güçlenmesi

Tazminat Ödeme Gücünün Bulunmaması Hali

Tazminatı ödeyecek maddi gücün olmaması, borcu ortadan kaldırmaz. Karar kesinleştiğinde alacaklı icra takibi başlatabilir ve ödeme gücüne göre tahsil süreci yürür. Borçlu, icra aşamasında taksitlendirme veya ödeme kolaylığı talep edebilir; ancak bu, alacaklının onayına ve yasal sürece bağlıdır. Malların haczi ve maaş kesintisi gibi yollar da gündeme gelebilir.

• Borç sona ermez
• İcra takibi başlayabilir
• Taksitlendirme istenebilir
• Haciz riski doğabilir

Yargıtay Tarafından Düşük Manevi Tazminat Kararlarının Bozulma Nedenleri

Yargıtay, manevi tazminatın olayın ağırlığına göre açıkça yetersiz kaldığını gördüğünde kararı bozabilir. İnceleme sırasında, mağdurun maruz kaldığı zarar ile hükmedilen miktar arasında belirgin dengesizlik bulunması önemlidir. Özellikle hakaret ve darp birlikteyse, manevi zarar daha ağır kabul edilebilir. Bu nedenle mahkemenin takdiri sınırsız değildir; gerekçeli ve ölçülü olmalıdır.

• Açık oransızlık
• Gerekçe yetersizliği
• Olayın ağırlığı
• Hakkaniyet dengesi

Ceza Dosyasının Hukuk Davasına Etkisi

Ceza dosyası, hukuk davasını her yönüyle bağlamaz; fakat özellikle fiilin işlendiğine ilişkin tespitler bakımından güçlü delil etkisi doğurur. Kesinleşmiş mahkûmiyet kararı, yaralama ve hakaret iddialarını destekleyebilir. Buna karşılık beraat kararı her durumda tazminatı engellemez; hukuk hakimi kendi delil değerlendirmesini yapar. Bekletici mesele ise somut dosyaya göre gündeme gelebilir.

• Ceza kararı delildir
• Hukuk hakimi serbesttir
• Kesinleşme önemlidir
• Bekletici mesele mümkündür

Manevi tazminatta hangi ölçütler uygulanır?

Manevi tazminatta ölçütler, TBK 56 ve TBK 58 kapsamında olayın özelliklerine göre şekillenir. Hakim; tarafların kusurunu, sosyal-ekonomik durumunu, yaralanmanın niteliğini, tedavi sürecini, iş gücü kaybını ve olayın mağdur üzerindeki etkisini dikkate alır. Tazminatın amacı zenginleşme değil, yaşanan manevi zarara uygun bir denge kurmaktır. Bu yüzden her dosya kendi içinde değerlendirilir.

• Kusur oranı
• Yaralanmanın ağırlığı
• Tarafların durumu
• Hakkaniyet değerlendirmesi

Hakaret ve darp birlikteyse tazminat artar mı?

Hakaret ve darp birlikte gerçekleştiğinde manevi zarar genellikle daha ağır değerlendirilir. Çünkü mağdur yalnızca fiziksel acı değil, aynı zamanda onur kırıcı bir saldırı da yaşar. Bu durum, tazminat miktarını yükseltebilir; ancak artış otomatik değildir. Hakim, olayın bütününü inceleyerek uygun bir tutara ulaşır. Delillerin güçlü olması bu değerlendirmeyi destekler.

• Çifte manevi etki
• Delil bütünlüğü
• Olayın sürekliliği
• Failin davranış şekli

Dava açarken hangi deliller gerekir?

Dava açarken darp raporu, ceza dosyası, tanık beyanı, fotoğraf, mesaj kayıtları ve gerekiyorsa sağlık kuruluşu kayıtları önem taşır. Deliller, hem eylemin varlığını hem de zarar derecesini göstermelidir. Manevi tazminatta miktar hesabı için olayın etkisini ortaya koyan belgeler özellikle değerlidir. Eksik delil, miktarın düşük belirlenmesine yol açabilir.

• Sağlık raporu
• Tanık beyanı
• Ceza dosyası
• Görsel kayıtlar

Tazminat miktarı neye göre değişir?

Tazminat miktarı, dosyanın somut özelliklerine göre değişir ve genel bir tabloyla sabitlenemez. Yaralanmanın süresi, tedavi ihtiyacı, iş göremezlik, olayın şiddeti ve tarafların durumu temel belirleyicilerdir. 2026'da da uygulama, olay bazlı değerlendirmeye dayanır. Bu nedenle “ne kadar alınır” sorusunun cevabı, rapor ve deliller görülmeden kesinleştirilemez.

• Somut olay incelemesi
• Raporun kapsamı
• Psikolojik etki
• Kusur ve sonuç ilişkisi

Darpta en yüksek tazminat davası nasıl oluşur?

Darpta en yüksek tazminat davası, olay ağır yaralanma, kalıcı iz, uzun tedavi süreci veya yoğun manevi sarsıntı içerdiğinde gündeme gelir. Tek başına talep edilen rakam değil, olayın ağırlığı belirleyicidir. Mahkeme, hakkaniyet ölçüsünü esas alır ve abartılı talepleri aynen kabul etmez. Güçlü delil ve ciddi zarar, tutarı yükseltebilir.

• Ağır yaralanma
• Kalıcı etki
• Uzun tedavi
• Güçlü ispat

Bu kararda neden bozma verildi?

Bu kararda bozma verilmesinin temel nedeni, manevi tazminatın az bulunmasıdır. Yargıtay, hakaret ve kasten yaralama içeren olayda davacının yaşadığı manevi zarara göre hükmedilen miktarı yetersiz değerlendirmiştir. Mahkeme takdiri bulunmakla birlikte, tazminatın olayın ağırlığını yansıtması gerekir. Bu nedenle dosya, daha uygun bir miktar belirlenmesi için yeniden incelenmiştir.

• Az bulunan miktar
• Olayın birleşik etkisi
• Takdir yetkisinin sınırı
• Yeniden değerlendirme ihtiyacı

Manevi tazminat davası nasıl takip edilir?

Manevi tazminat davası, olaydan sonra delillerin toparlanmasıyla başlar ve dava dilekçesinde zarar açıkça anlatılır. Mahkeme, ceza dosyasını ve sağlık belgelerini değerlendirerek karar verir. Süreçte avukatla çalışmak, delil kaybını önleyebilir ve talebin doğru kurulmasına yardımcı olabilir. Karar sonrası icra aşaması, tahsilatın ayrı bir bölümüdür ve ayrıca takip edilir.

• Delil toplama
• Dava dilekçesi
• Yargılama süreci
• Karar sonrası icra