Aile Konutu Şerhi

Aile Konutu Şerhi, evlilik birliği içinde eşlerin birlikte yaşadığı konutun, tek bir eş tarafından diğer eşin haberi veya rızası olmaksızın satılması, ipotek edilmesi ya da başka bir şekilde elden çıkarılması riskine karşı geliştirilmiş güçlü bir korumadır. Uygulamada çoğu uyuşmazlık, “ev kimin üzerine kayıtlıysa o istediğini yapar” düşüncesinden kaynaklanır. Oysa aile konutu, sadece bir taşınmaz değil; eşlerin ortak hayatının merkezi, barınma düzeninin çekirdeğidir. Bu yazıda aile konutunun hangi şartlarda oluştuğunu, aile konutu şerhinin hukuki etkilerini, tapuda ve mahkeme yoluyla nasıl konulduğunu, hangi belgelerin gerektiğini ve en sık yapılan hataları pratik bir bakışla açıklıyorum. Ayrıca şerh varken satış, süre ve fiilî oturma şartı gibi kritik sorulara da net yanıtlar bulacaksınız.

Aile Konutu Nedir?

Aile konutu, eşlerin evlilik birliği kapsamında fiilen ve sürekli yaşadığı, yaşam faaliyetlerini düzenlediği ve ortak hayatını sürdürdüğü taşınmazdır. Buradaki kritik ölçüt, tapu kaydından çok hayatın olağan akışına göre konutun gerçekten “aile yaşamının merkezi” olup olmadığıdır. Örneğin eşlerden biri farklı bir adreste kısa süreli kaldığında, bu yeni yer her zaman aile konutu sayılmaz; esas olan, ailenin düzenli olarak barındığı ve sosyal-ekonomik düzenini kurduğu yerdir.

Uygulamada aile konutu çoğunlukla tek bir adrestir. Eşlerin birden fazla taşınmaza sahip olması, hepsinin aile konutu olduğu anlamına gelmez. Yazlık, geçici kiralanan yer, iş nedeniyle kısa süreli konaklanan bir daire gibi taşınmazlar genellikle aile konutu niteliği kazanmaz. Aile konutunun taşınmaz olması önemlidir; çünkü şerh, tapu sicilinde görünür hale getirilerek üçüncü kişilere karşı da bir uyarı işlevi görür.

Mahkemeler ve Yargıtay yaklaşımında, aile konutunun varlığı çoğu zaman adres kayıtları, abonelikler (elektrik-su-doğalgaz), muhtarlık yazısı, komşu beyanları ve benzeri hayatın içinden delillerle belirlenir. Bu nedenle “adres beyanı” tek başına yeterli görülmeyebilir; konutun gerçekten aile hayatına tahsis edildiği somutlaştırılmalıdır.

Aile Konutu Şerhi Nedir?

Aile konutu şerhi, taşınmaz üzerinde malik olan eşin tasarruf yetkisini (satma, ipotek etme, devretme gibi işlemler yapabilme gücünü) diğer eşin rızasına bağlayan tapu sicili kaydıdır. Şerhin amacı, barınma düzeninin tek taraflı işlemlerle bozulmasını önlemek ve aile birliğini korumaktır. Burada “serbestçe tasarruf” ilkesi sınırsız değildir; aile konutu söz konusu olduğunda kanun, aile yararını ön plana alır.

Şerhin en önemli sonucu, aile konutuna ilişkin işlemlerde açık rıza aramasıdır. Açık rıza, tereddüte yer bırakmayacak şekilde verilen onaydır; sonradan “biliyordum” veya “ses çıkarmadım” gibi iddialar çoğu zaman ispat açısından zayıf kalır. Uygulamada güvenli yöntem, rızanın işlem sırasında ve yazılı şekilde ortaya konulmasıdır. Şerh, üçüncü kişilere karşı da uyarı işlevi gördüğü için, iyi niyet iddialarını daraltabilir.

Aşağıdaki tabloda, şerhin pratik etkisini özetliyorum:

İşlem Türü	Şerh Varken Genel Kural	Riskli Uygulama Notu
Satış / Devir	Diğer eşin açık rızası gerekir	Rıza yoksa işlem uyuşmazlık konusu olabilir
İpotek / Teminat	Diğer eşin açık rızası gerekir	Kredi sürecinde rıza atlanırsa sonradan ciddi ihtilaf doğar
Kira sözleşmesini fesih	Diğer eşin açık rızası gerekir	“Benim üzerime kayıtlı” yaklaşımı koruma sağlamaz

En sık yapılan hata, şerhin sadece “formal bir not” olduğu düşüncesidir. Oysa şerh, doğru kurulduğunda aile konutuna ilişkin işlemlerin kaderini belirleyen bir güvenlik mekanizmasıdır.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Aile konutu şerhi iki ana yolla konulabilir: tapu müdürlüğüne başvuru veya mahkeme kararı. Her iki yolda da temel mesele, ilgili taşınmazın gerçekten aile konutu olduğunun ortaya konulmasıdır. Tapu yolunda süreç daha hızlıdır; mahkeme yolunda ise genellikle uyuşmazlık vardır ve taraflar arasında çekişme yaşanır.

Tapuda başvuruyu çoğunlukla malik olmayan eş yapar ve malik olan eşin ayrıca gelmesi kural olarak şart değildir. Burada uygulamanın kilit noktası, belgelerin eksiksiz hazırlanması ve dilekçede taşınmazın hangi sebeple aile konutu olduğunun net anlatılmasıdır. Yanlış taşınmaz bilgisiyle başvuru yapılması, zaman kaybına yol açar ve aile konutunun korunmasını geciktirebilir.

Mahkeme kararıyla şerh, çoğu zaman eşin rıza vermemesi, konutun aile konutu olup olmadığına itiraz edilmesi veya işlem tehdidinin acil hale gelmesi gibi durumlarda gündeme gelir. Mahkeme, konutun fiilen aile yaşamına tahsis edilip edilmediğini inceler; bu nedenle delil stratejisi önemlidir. Uygulamada sık görülen bir hata, sadece muhtarlık yazısına güvenmektir. Daha sağlam dosyalar, adres-ikamet-yaşam düzenini gösteren çoklu delille kurulur.

Tapuda Aile Konutu Şerhi Nasıl Yapılır?

Tapuda şerh işlemi için malik olmayan eş, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne başvurur ve aile konutu şerhi talebini içeren dilekçesini sunar. Bu aşamada tapu sicilindeki taşınmaz bilgileri ile fiilî kullanımın örtüşmesi önemlidir. Tapu müdürlüğü, taşınmazın aile konutu olduğuna ilişkin belgeleri değerlendirir ve uygun görürse şerhi tapu kütüğüne işler.

Pratikte dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Aile konutu şerhi, “önleyici” bir adımdır. Satış veya ipotek işlemi gündeme geldikten sonra başvurmak çoğu zaman geç kalınmış bir refleks olur; çünkü üçüncü kişi işlemleri hızla tamamlayabilir. Bu nedenle, eşler arasında güven sorunu olmasa bile, aile konutu riskinin bulunduğu durumlarda şerh mekanizması bir güvenlik supabı işlevi görür.

Bir diğer kritik husus, dilekçede kullanılan ifadelerin netliğidir. “Bu evde oturuyoruz” demek yerine, konutun ortak hayatın merkezi olduğu, fiilen ikamet edildiği ve aile düzeninin burada kurulduğu açıkça belirtilmelidir.

E-Devlet’ten Aile Konutu Şerhi Konulur Mu?

Uygulamada elektronik kanallar üzerinden bildirim ve işlem adımları, işlemin erişilebilirliğini artırır; ancak aile konutu şerhinde temel belirleyici yine delil ve kayıt uyumudur. E-Devlet üzerinden yapılan yönlendirmelerle Web Tapu süreçleri işletildiğinde, başvurunun hızlı ilerlemesi mümkündür. Buna rağmen, sistem üzerinden yapılan işlem de nihayetinde tapu siciline yansır ve tapu birimlerinin belge-kayıt kontrolü devam eder.

Elektronik başvurularda en sık problem, kullanıcıların taşınmaz bilgilerini yanlış seçmesi veya gerekli belgeleri eksik yüklemesidir. Bu nedenle elektronik işlem tercih edilecekse, başvuru öncesi taşınmazın ada/parsel bilgileri, malik bilgisi ve adres kayıtlarının doğruluğu kontrol edilmelidir. Ayrıca aile konutunun fiilen kullanıldığını gösteren belgeler taranıp okunaklı şekilde sisteme eklenmelidir.

Elektronik başvuru “işi otomatik çözer” algısı doğru değildir. Şerhin hukuki etkisi güçlü olduğu için, süreçteki küçük bir hata bile gecikmeye sebep olabilir.

Aile Konutu Şerhi İçin Gerekli Belgeler?

Aile konutu şerhinde belgeler, konutun gerçekten aile yaşamına tahsis edildiğini ve eşler arasında geçerli bir evlilik bulunduğunu göstermeyi amaçlar. Tapu müdürlüğü uygulamasında, tek bir belgeyle sonuca gidilmesi her zaman mümkün değildir; çünkü aile konutu iddiası, fiilî duruma dayanır. Bu nedenle, belgeler bir bütün olarak aile yaşamının bu taşınmazda kurulduğunu göstermelidir.

Aşağıdaki belgeler, uygulamada en sık talep edilen evraklardır. Tapu müdürlüğü, somut olaya göre ek belge isteyebilir; bu durum genellikle taşınmaz bilgileri ile fiilî kullanım arasında tereddüt olduğunda ortaya çıkar.

• Muhtarlık belgesi (taşınmazın aile konutu olarak kullanıldığını gösteren yazı)
• Evliliği gösteren belge (evlilik cüzdanı veya nüfus kayıt örneği)
• Kimlik belgesi (fotoğraflı kimlik ve fotokopisi)
• Vesikalık fotoğraf (işleme göre istenebilir)
• Vekâletname (işlem vekil aracılığıyla yürütülecekse; vekâletname, yetkiyi açıkça içermelidir)
• Kadastro/tapu uyum belgesi (gerek görülürse; taşınmazın tapu kayıtlarıyla fiilî durumun aynı olduğunun tespiti için)

En sık yapılan hata, muhtarlık yazısının tek başına “kesin delil” olduğu sanrısıdır. Uyuşmazlık halinde mahkeme, ikamet olgusunu çok yönlü inceler. Bu yüzden adres kayıtları, abonelikler ve yaşam düzenini gösteren diğer kayıtların da dosyada bulunması, ileride çıkabilecek ihtilaflarda elinizi güçlendirir.

Hangi Hallerde Aile Konutu Şerhi Koyulabilir?

Aile konutu şerhi, fiilen aile konutu olarak kullanılan ve tapu sicilinde kayıtlı taşınmazlar için gündeme gelir. Burada iki kritik koşul öne çıkar: Birincisi, taşınmazın aile yaşamının merkezi olması; ikincisi, bu niteliğin hayatın olağan akışı içinde doğrulanabilir olmasıdır. Örneğin eşlerin evi, çocukların düzeni, iş-ulaşım bağlantıları, komşuluk çevresi gibi unsurlar, konutun “merkez” olma niteliğini güçlendirir.

Genel kural olarak aile konutu şerhi, tek bir taşınmaz üzerine konulabilir. Eşlerin dönem dönem farklı konutlarda kalması, otomatik olarak birden çok aile konutu doğurmaz. Uygulamada bu noktada sıkça hata yapılır ve birden fazla taşınmaz için şerh talep edilir. Bu tür talepler, süreci uzatabilir ve asıl korunması gereken taşınmaz için zaman kaybettirebilir.

Aile konutu şerhi özellikle şu riskli dönemlerde kritik hale gelir: eşler arasında ciddi geçimsizlik, ayrılık süreci, mali sıkışıklık nedeniyle kredi arayışı, taşınmaz üzerinde tasarruf planları ve üçüncü kişilere devrin gündeme gelmesi. Bu aşamalarda şerh, “oldu bitti” riskini azaltır.

Aile Konutu Şerhi Olan Ev Satılabilir mi?

Aile konutu şerhi bulunan bir taşınmazın satışı, kural olarak diğer eşin açık rızasına bağlıdır. Buradaki amaç, barınma düzeninin tek taraflı iradeyle ortadan kaldırılmasını önlemektir. Satış işlemi sırasında rıza aranması, sadece eşler arasındaki ilişkiyi değil, üçüncü kişinin de hukuki güvenliğini ilgilendirir; çünkü şerh, tapu sicilinde görülebilen bir uyarıdır.

Uygulamada “rızayı sonradan alırız” düşüncesi ciddi risk taşır. Rıza, işlem anında ve tereddütsüz şekilde ortaya konulmadığında, işlem daha sonra uyuşmazlık konusu olabilir. Ayrıca rızanın varlığı ispat yükü bakımından önemlidir; sözlü beyanlarla ilerlemek çoğu zaman ihtilafı büyütür.

Bu nedenle, satış planlanıyorsa rıza meselesi baştan çözümlenmeli; rıza verilmiyorsa hukuki yol haritası, taşınmazın aile konutu niteliği ve tarafların menfaatleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Aile Konutu Şerhi Koymak Ücretli Mi?

Aile konutu şerhinin amacı, aileyi barınma yönünden korumak olduğu için uygulamada işlem masrafları açısından vatandaşın önüne ağır bir yük konulması beklenmez. Bununla birlikte pratikte vatandaşların en sık yaptığı yanlış, “ücret çıkar” kaygısıyla başvuruyu ertelemektir. Oysa asıl mali risk, şerh konulmadığı için konutun üçüncü kişilere devredilmesi veya ipotekle borçlandırılması sonrası ortaya çıkar.

Başvuruyu vekil aracılığıyla yapmak mümkündür. Bu durumda masraf kalemi çoğunlukla vekâlet ilişkisine bağlıdır (avukatlık ücreti gibi). Ancak hangi yolla gidileceği, dosyanın çekişmeli olup olmamasına göre belirlenmelidir. Tapu başvurusu basit görünse bile, yanlış evrak veya eksik anlatım nedeniyle başvuru uzayabilir.

Stratejik olarak, aile konutu şerhi planlı atıldığında, sonraki aşamalarda çok daha ağır uyuşmazlıkların önüne geçebilir. Bu nedenle maliyet değerlendirmesi, sadece işlem anındaki kalemler üzerinden yapılmamalıdır.

Aile Konutu Şerhi Kaç Yıl Geçerlidir?

Aile konutu şerhi, belirli bir süreye bağlanmış “kendiliğinden sona eren” bir kayıt olarak düşünülmemelidir. Şerhin dayanağı, evlilik birliği ve aile yaşamının konut üzerinde sürmesidir. Evlilik birliği devam ederken ve taşınmaz fiilen aile konutu olma niteliğini korurken, şerhin koruyucu etkisi de devam eder.

Uygulamada en sık hata, şerhin “zamanla düşeceği” varsayımıdır. Bu varsayım nedeniyle eşler, şerhin etkisini kaybettiğini sanarak işlem yapmaya kalkışabilir. Oysa şerhin işlevi, aile birliğinin barınma düzenini korumaktır; bu düzen sürdükçe şerhin anlamı da sürer.

Şerhin hukuki etkisinin değerlendirilmesinde, evliliğin sona ermesi, konutun fiilen aile konutu olmaktan çıkması veya mahkeme kararıyla farklı bir hukuki sonucun doğması gibi durumlar önem kazanır. Her somut olayda, konutun niteliği ve tarafların durumu birlikte ele alınmalıdır.

Aile Konutu Şerhi İçin Oturmak Gerekir Mi?

Aile konutu şerhi, kağıt üzerinde bir “adres” değil, fiilî yaşamın korunmasıdır. Bu nedenle şerhin en sağlam dayanağı, eşlerin (ve varsa çocukların) taşınmazda sürekli ve gerçek bir ikamet sürdürmesidir. Mahkemeler, uyuşmazlık çıktığında “aile gerçekten burada mı yaşıyor?” sorusuna cevap arar. Bu araştırma; adres kayıtları, faturalar, abonelik hareketleri, komşu beyanları ve yaşam düzenini gösteren diğer verilerle yapılır.

Uygulamada şu hatalar sık görülür: Konut fiilen boşken şerh talep edilmesi, sadece ileride “belki otururuz” düşüncesiyle şerh istenmesi veya geçici konaklama yerinin aile konutu gibi sunulması. Bu tür iddialar, karşı tarafça kolayca tartışmaya açılır ve süreç uzar.

Fiilî ikamet şartı, aileyi koruma amacının doğal sonucudur. Bu nedenle şerh istenirken “nerede, ne zamandır ve hangi düzen içinde oturuluyor” sorularına net ve belgelenebilir cevaplar vermek gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile konutu şerhi yoksa eş rızası aranmaz mı?

Hayır. Şerh, tapu sicilinde görünür bir uyarı ve koruma aracıdır; ancak taşınmaz fiilen aile konutu niteliğindeyse, eş rızası meselesi bazı uyuşmazlıklarda yine gündeme gelebilir. Şerh yokluğu, her zaman “tam serbestlik” anlamına gelmez. En güvenli yaklaşım, aile konutu niteliği bulunan taşınmazlarda şerh mekanizmasını geciktirmemektir.

Aile konutu şerhini kim koydurabilir?

Şerh talebini, çoğunlukla malik olmayan eş tapu müdürlüğüne başvurarak yapabilir. Ayrıca çekişme varsa veya tapu yolu işletilemiyorsa mahkeme kararıyla da şerh konulabilir. Hangi yolun uygun olduğu, somut riskin aciliyetine ve taraflar arasındaki ihtilaf düzeyine göre belirlenmelidir.

Birden fazla eve aile konutu şerhi konulabilir mi?

Kural olarak aile konutu tek bir taşınmazdır. Eşlerin farklı dönemlerde farklı yerlerde bulunması, otomatik olarak birden fazla aile konutu doğurmaz. Merkez yaşam alanı hangi taşınmaz ise koruma oraya yönelir. Bu nedenle birden fazla taşınmaz için şerh talep etmek, çoğu durumda hukuki ve pratik sorun çıkarır.

Şerh varken ipotek kurulabilir mi?

Şerh bulunan aile konutu üzerinde ipotek gibi ayni hak tesisleri, diğer eşin açık rızasına bağlıdır. Banka işlemlerinde bu konu özellikle önemlidir; çünkü rıza alınmadan ilerlenen süreçler daha sonra ciddi uyuşmazlıklara neden olabilir. İşlem öncesinde rızanın açık ve ispatlanabilir şekilde alınması, her iki tarafın da hukuki güvenliği açısından kritiktir.