Hamileyken Boşanmak

Hamileyken boşanmak, hem duygusal hem de hukuki boyutları nedeniyle birçok kişinin aynı anda birden fazla kaygı yaşadığı bir süreçtir. Boşanma davası açmanın hamilelik nedeniyle engellenip engellenmediği, dava sürerken hamile kalmanın mahkeme değerlendirmesine nasıl yansıyacağı, doğacak çocuğun velayeti ve nafaka düzeni gibi konular uygulamada sıkça karıştırılır. Bu yazıda, hamilelik döneminde boşanma davasının hangi hukuki zeminde yürütüldüğünü, mahkemelerin özellikle hangi noktalara odaklandığını, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma açısından ortaya çıkan farklı sonuçları ve tarafların maddi–manevi haklarını sistematik şekilde ele alıyorum. Amaç; süreci doğru yönetebilmeniz için temel kuralları sadeleştirmek, pratik riskleri göstermek ve sık yapılan hatalara karşı önleyici bir bakış kazandırmaktır.

Hamile İken Boşanma Olur Mu?

Boşanma hukukunda temel yaklaşım şudur: Boşanma, kanunda öngörülen sebeplere dayanılarak talep edilebilir ve mahkeme karar verirken sebebin ispatı ile evlilik birliğinin devam edip edemeyeceğine odaklanır. Bu çerçevede, eşin hamile olması tek başına “boşanmayı engelleyen” bir şart değildir. Boşanma sebebi mevcutsa ve dava şartları sağlanıyorsa, hamilelik nedeniyle dava açılamayacağı ya da davanın reddedileceği yönünde genel bir kural yoktur.

Ancak uygulamada kritik bir ayrım ortaya çıkar: Dava devam ederken tarafların davranışları, mahkemenin “evlilik birliğinin fiilen sürdürüldüğü” veya “geçmiş olayların hoşgörüyle karşılandığı” kanaatine varmasına yol açabilir. Bu noktada “af” kavramı gündeme gelir. Af; sadece açık bir beyanla değil, eşlerin yeniden bir araya gelmesi, ortak hayatı sürdürmesi, olaylara rağmen birliği devam ettirme iradesi göstermesi gibi olgularla da değerlendirilebilir. Dava sürerken meydana gelen hamilelik, bazı dosyalarda mahkeme tarafından barışma göstergesi olarak yorumlanabildiği için stratejik risk barındırır.

Pratikte sık yapılan hata, “dava açıldıktan sonra hiçbir şey değişmez” düşüncesiyle hareket etmektir. Oysa mahkeme, dava tarihinden sonraki gelişmeleri de değerlendirir. Bu nedenle hamilelik olgusunun boşanma sebebini ortadan kaldırıp kaldırmadığı, tarafların birlikte yaşayıp yaşamadığı ve ortak hayatın kurulup kurulmadığı gibi sorular dosya bakımından belirleyici hale gelebilir.

• Yanlış kabul: Hamilelik boşanmayı otomatik engeller.
• Doğru yaklaşım: Hamilelik engel değildir; ancak dava sürecindeki davranışlar “af/barışma” olarak yorumlanabilir.
• Uygulama riski: Dava devam ederken ortak hayatın fiilen kurulması, iddiaların ispatını zayıflatabilir.

İslam Hukukunda Hamileyken Boşanma

İslam hukukunda hamilelik, boşanmayı yasaklayan veya imkânsız kılan bir hal olarak ele alınmaz. Bununla birlikte, boşanmanın sonrasında ortaya çıkan bazı sonuçlar hamilelik üzerinden şekillenir. Özellikle boşanma sonrası yeniden evlenme bakımından “iddet” (bekleme) süresi kavramı öne çıkar. Hamilelik halinde iddet süresi, doğumun gerçekleşmesiyle sona eren bir süre olarak değerlendirilir. Bu yaklaşım, soybağının karışmaması ve aile düzeninin korunması amacıyla geliştirilmiş bir çerçeve olarak anlatılır.

Uygulamada, “dinen boşanma” tartışması çoğu zaman medeni hukuktaki boşanma davası ile karıştırılır. Türk hukuk sisteminde boşanma, mahkeme kararıyla hüküm ve sonuç doğuran bir kurumdur. Dolayısıyla dini değerlendirmeler, tarafların vicdani kanaatleri açısından önem taşısa da resmî boşanma ve hukuki sonuçlar bakımından belirleyici olan, mahkeme kararının kurulması ve kesinleşmesidir. Bu ayrım yapılmadığında, tarafların nafaka, velayet, mal rejimi ve koruyucu tedbirler gibi alanlarda hak kaybı yaşaması mümkündür.

Bir diğer pratik başlık, hamile kadının barınma ve geçim güvenliğidir. İslam hukukunda yer alan “sükna” (barınma) ve nafaka benzeri yükümlülük tartışmaları, modern hukukta tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, koruyucu tedbirler gibi kurumlarla farklı bir zeminde ele alınır. Bu nedenle hamilelik döneminde boşanma düşünülüyorsa, dini–hukuki kavramların birbirine karıştırılmadan, her birinin kendi alanında değerlendirilmesi gerekir.

Henüz Doğmamış Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

Velayet, çocuğun korunması, eğitimi ve temsilini kapsayan bir ebeveyn yetki ve sorumluluğudur. Bu sorumluluğun doğabilmesi için çocuğun hukuken kişilik kazanması gerekir. Kişilik kazanımı bakımından temel ilke, çocuğun sağ ve tam doğum ile kişilik kazanmasıdır. Bu nedenle henüz doğmamış çocuk hakkında doğrudan “velayet hükmü” kurulması teknik olarak mümkün değildir. Buna rağmen boşanma dosyalarında, doğacak çocuğa ilişkin düzen ihtiyacı bulunduğu için mahkemeler uygulamada geçici nitelikte tedbirlerle süreci yönetir.

Doğumdan sonra velayet tartışmasının zemini, çoğu zaman soybağı (çocuk ile anne/baba arasındaki hukuki bağ) üzerinden kurulur. Anne ile çocuk arasındaki soybağı doğumla kurulur. Baba ile çocuk arasındaki soybağı ise evlilik, tanıma veya mahkeme kararı gibi yollarla oluşur. Boşanmanın kesinleşme zamanı ile doğum tarihi arasındaki ilişki, çocuğun “evlilik içinde doğmuş sayılıp sayılmayacağı” bakımından önem taşır. Bu noktada uygulamada, evliliğin sona ermesini izleyen belirli bir süre içinde gerçekleşen doğumların soybağı açısından farklı sonuçlar doğurabildiği görülür.

Pratikte sık yapılan hata, “boşanma kararı çıktıysa doğacak çocukla hiçbir bağ kalmaz” düşüncesidir. Oysa soybağı ve velayet sorumluluğu, boşanma kararından bağımsız şekilde hukuki kurallarla belirlenir. Bu nedenle hamileyken boşanma sürecinde; doğumun hangi aşamada gerçekleşeceği, soybağının nasıl kurulacağı ve çocuğun doğumdan sonraki ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağı (nafaka dahil) dosya stratejisinin temel parçalarıdır.

Hukuki Başlık	Temel İlke	Uygulamadaki Sonuç
Kişilik	Sağ ve tam doğumla kazanılır	Doğum öncesi velayet hükmü kurulamaz
Soybağı	Anneyle doğumla; babayla belirli yollarla	Doğum zamanı–boşanma kesinleşmesi ilişkisi önem kazanır
Çocuğun Üstün Yararı	Velayet ve kişisel ilişki kararlarının ana ölçütü	Hakim, taraf iradesinden bağımsız değerlendirme yapabilir

Anlaşmalı Boşanmada Doğmamış Çocuğun Velayeti

Anlaşmalı boşanma, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocuklara ilişkin düzenlemeler üzerinde uzlaşmasıyla yürüyen bir yoldur. Bu uzlaşma çoğu dosyada bir anlaşma protokolü ile mahkemeye sunulur. Hamilelik halinde taraflar, doğacak çocuğa ilişkin velayet, kişisel ilişki ve nafaka gibi başlıklarda protokolde öngörüler yapma eğilimindedir. Burada kritik nokta şudur: Protokol, mahkemenin karar vermesini kolaylaştırır; fakat her hükmüyle hakimi bağlayan mutlak bir belge değildir.

Hakim, çocuğun üstün yararını temel ölçüt alır ve gerekli görürse protokolde değişiklik isteyebilir veya bazı düzenlemeleri re’sen kurabilir. Bu yaklaşımın pratik sonucu, tarafların “her şeyi aramızda bitirdik” düşüncesiyle geriye dönük riskleri gözden kaçırmasıdır. Hamilelik döneminde protokol hazırlanırken, doğumdan sonra ortaya çıkacak ihtiyaçların (sağlık giderleri, bakım düzeni, ekonomik destek) öngörülmesi ve düzenlemelerin uygulanabilir olması gerekir. Aksi halde protokol, taraflar arasında yeni uyuşmazlıklara zemin oluşturabilir.

Uygulamada karşılaşılan bir diğer hata, “doğmamış çocuk için kesin velayet yazalım, sorun kalmaz” yaklaşımıdır. Doğumdan önce velayet hükmü kurulamadığından, protokolde yapılan düzenlemelerin doğum sonrasına nasıl taşınacağı önem kazanır. Bu nedenle protokol, bir “niyet beyanı” gibi değil; doğum sonrası döneme ilişkin pratik uygulanabilirliği olan, nafaka ve bakım düzenini gerçekçi şekilde planlayan bir çerçeve olarak ele alınmalıdır. Hakimin müdahalesi halinde istinaf gibi kanun yollarının gündeme gelebileceği de unutulmamalıdır.

1 Yıl Dolmadan Boşanma Olur Mu?

Boşanma davalarında süre tartışması, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma ayrımı üzerinden doğru anlaşılır. Anlaşmalı boşanmada, evliliğin belirli bir süre devam etmiş olması şartı aranır. Bu şart sağlanmadan “anlaşmalı” usulle boşanmaya karar verilmesi, usul ve şart eksikliği nedeniyle sorun doğurabilir. Buna karşılık çekişmeli boşanma davalarında, boşanma sebebine dayalı olarak her evlilikte dava açılabilmesi mümkün olabilir; burada esas olan, ileri sürülen sebebin kanunda yer alması ve ispat düzeninin kurulabilmesidir.

Pratikte en çok yapılan hata, anlaşmalı boşanma şartı sağlanmadığı halde “hızlı bitsin” düşüncesiyle anlaşmalı dava açmaktır. Mahkeme, koşulların oluşmadığını tespit ettiğinde davanın reddi veya yargılamanın farklı bir usule evrilmesi gibi ihtimaller gündeme gelebilir. Bu süreç, tarafların zaman ve masraf bakımından kayba uğramasına neden olur. Bu nedenle hamilelik gibi tarafların hızlı karar almak istediği dönemlerde bile, davanın türü ve şartları doğru belirlenmelidir.

Ayrıca dava sırasında şartların sonradan oluşması, her zaman otomatik sonuç doğurmaz. Dava açma anındaki koşulların önemi nedeniyle, zamanlama stratejisi dosyanın kaderini etkileyebilir. Buna karşın, taraflar çekişmeli yargılama sürerken anlaşmaya varırsa, uygun şartlar oluştuğunda protokol düzenleyerek süreci anlaşmalı zemine taşıma imkânı uygulamada gündeme gelebilir. Buradaki belirleyici ölçüt, usul ekonomisi kadar taraf iradesinin özgür oluşu ve hakimin bu iradeyi bizzat dinleyerek doğrulamasıdır.

Dava Türü	Temel Şart	Hamilelik Etkisi
Anlaşmalı Boşanma	Kanundaki süre ve protokol + hakim onayı	Engel değildir; ancak usul şartları eksikse risk doğar
Çekişmeli Boşanma	Kanuni sebep + ispat	Engel değildir; dava sürecindeki davranışlar değerlendirilir

Kadın Boşanmak İsterse Hakları Nelerdir?

Hamilelik döneminde boşanma gündeme geldiğinde, kadının hakları sadece “boşanma kararı” ile sınırlı değildir. Süreç, ceza hukuku korumasından nafaka tedbirlerine, tazminat taleplerinden mal rejimi tasfiyesine kadar geniş bir alana yayılır. Öncelikle, hamile olduğunu bilmesine rağmen eşini çaresiz durumda terk eden kişi bakımından ceza hukuku kapsamında sonuç doğurabilecek bir düzenleme bulunur. Bu başlık, özellikle kadının barınma ve geçim güvenliğinin risk altında olduğu dosyalarda önem taşır.

Boşanmanın fer’î (boşanmaya bağlı) sonuçları arasında maddi tazminat ve manevi tazminat talepleri yer alabilir. Maddi tazminat, boşanma nedeniyle mevcut ya da beklenen menfaatin zedelenmesiyle ilişkilidir; kusur dengesi çoğu dosyada belirleyicidir. Manevi tazminat ise kişilik haklarına saldırı niteliğindeki eylemlerle bağlantılıdır; her kırgınlık manevi tazminat doğurmaz, ihlalin ağırlığı aranır. Hamilelik dönemi, tarafın psikolojik kırılganlığını artırabileceğinden, mahkeme değerlendirmesinde olayların ağırlığı ve etkisi somutlaştırılmalıdır.

Nafaka başlığında, dava süresince tedbir nafakası özellikle önem kazanır. Tedbir nafakası, yargılama boyunca barınma ve geçim düzeninin korunması için geçici bir önlemdir ve mahkeme çoğu durumda bu tedbiri re’sen değerlendirebilir. Boşanma sonrası yoksulluk nafakası ise yoksulluğa düşme ölçütü üzerinden ele alınır; talep şartına bağlıdır ve kusur dengesi yine tartışma alanıdır. Çocuk doğduktan sonra ise çocuğun bakım giderleri için iştirak nafakası gündeme gelir; bu nafakada kusur değil çocuğun ihtiyacı ve tarafların ekonomik gücü öne çıkar.

Mal rejimi açısından, edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında tasfiye ve alacak talepleri gündeme gelebilir. Kişisel mallar (kişisel kullanım eşyaları, miras yoluyla edinilenler gibi) tasfiyenin dışında kalır. Ziynet eşyaları bakımından da uygulamada çoğu kez kişisel mal kabul edilen bir yaklaşım görülür; bu başlık, ispat ve fiili hakimiyet (takıların kimde kaldığı) tartışmaları nedeniyle dikkatle ele alınmalıdır. Ayrıca aile konutu şerhi, ortak konutun tahsisi ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler, hamilelik döneminde güvenlik ve barınma ihtiyacı açısından kritik araçlardır.

Boşanmada Maddi Tazminat Hakkı

Maddi tazminat, boşanma kararının verilmesiyle birlikte gündeme gelebilen, boşanma nedeniyle ekonomik menfaat kaybına uğrayan eşin talep edebileceği bir tazminat türüdür. Uygulamada mahkemeler, tazminat isteyen eşin kusur durumunu ve boşanmanın onun mevcut ya da beklenen menfaatini nasıl etkilediğini somutlaştırmak ister. Hamilelik döneminde işten ayrılma, sağlık giderleri veya doğum sonrası planların bozulması gibi iddialar tek başına yeterli görülmeyebilir; bunların evlilik içindeki davranışlarla ve boşanmanın doğrudan etkisiyle ilişkilendirilmesi gerekir. Anlaşmalı boşanmada ise kusur araştırması yapılmadığından, taraflar protokolde maddi tazminatı serbestçe düzenleyebilir. Bu özgürlük, “her şey yazılırsa kesinleşir” anlamına gelmez; protokolün adil ve uygulanabilir olması, sonradan iptal veya uyarlama tartışmalarının önüne geçer. Pratikte sık hata, tazminatı ayrı davaya bırakıp süreleri kaçırmaktır; bu nedenle strateji, boşanma yargılamasıyla birlikte planlanmalıdır.

Boşanmada Manevi Tazminat Hakkı

Manevi tazminat, kişilik hakkına yönelik ihlallerin yol açtığı elem ve ızdırabın kısmen giderilmesini amaçlar. Mahkemeler, manevi tazminat talebinde “boşanma psikolojisi” gibi genel ifadeler yerine, kişilik hakkına saldırı niteliğindeki somut olayları görmek ister. Hakaret, tehdit, şiddet, ağır aşağılayıcı davranışlar veya özel hayatın ihlali gibi fiiller, manevi tazminat bakımından daha güçlü bir zemin oluşturur. Hamilelik, olayların etkisini ağırlaştırabilir; ancak yine de ihlalin niteliği ve ağırlığı somutlaştırılmalıdır. Kusur dengesi burada da önemlidir: Talep eden eşin tamamen kusursuz olması şart değildir, fakat eşit kusur halinde manevi tazminatın reddi ihtimali artar. Uygulamada sık yapılan hata, her evlilik çatışmasını manevi tazminat sebebi sanmaktır. Sağlam bir talep için olayların tarih sırasının, etkisinin ve delil bağlantısının planlanması gerekir.

Boşanmada Geçici Tedbir Nafakası

Tedbir nafakası, boşanma davası devam ederken tarafların geçim düzeninin korunması için öngörülen geçici bir önlemdir. Hamilelik döneminde barınma, beslenme, sağlık kontrolleri ve doğuma hazırlık gibi giderler artabileceğinden, tedbir nafakası özellikle işlevseldir. Uygulamada mahkeme, talep olmasa bile tarafların ekonomik durumunu değerlendirerek tedbire karar verebilir; ancak dosyanın hızlı ilerlemesi için talebin açık ve gerekçeli kurulması çoğu zaman fayda sağlar. Tedbir nafakasının miktarı, ödeyecek tarafın mali gücüyle orantılı olmalı ve gerçekçi olmalıdır. Ayrıca doğacak çocuğa ilişkin bakım giderleri bakımından da tedbir niteliğinde düzenlemeler gündeme gelebilir. En sık hata, “nasıl olsa boşanma sonunda nafaka bağlanır” düşüncesiyle dava sürecindeki geçiş dönemini plansız bırakmaktır. Oysa tedbir nafakası, yargılama sürecinde oluşabilecek ekonomik kırılmaları önlemeye yöneliktir.

Boşanmada Yoksulluk Nafakası

Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin geçimini sürdürebilmesi için öngörülmüş bir nafaka türüdür. Burada “yoksulluk”, lüks yaşam standardı değil; normal ve vasat düzeyde yaşamı sürdürememe riski olarak değerlendirilir. Hamilelik ve doğum sonrası dönemde çalışma hayatından geçici uzaklaşma, yoksulluk nafakasını tartışmalı hale getirebilir; ancak mahkeme, sadece hamilelik olgusuna değil, tarafların gelir durumuna, iş gücü imkânlarına ve sosyal koşullara bakar. Nafaka talebi, kural olarak talep eden eşin kusursuz veya daha az kusurlu olması şartına bağlanır; buna karşılık nafaka istenen eşin kusurlu olması aranmaz. Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, yoksulluk nafakasının kendiliğinden hükmedilen bir kalem olmamasıdır; talep edilmelidir. Bu nedenle dava dilekçesi ve delil planı oluşturulurken, yoksulluk riskini somut verilerle açıklamak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hamileyken boşanma davası açmak için eşin izni gerekir mi?

Hayır. Boşanma davası, kanunda öngörülen sebebe dayanıyorsa eşin iznine bağlı değildir. Hamilelik, dava açma hakkını ortadan kaldıran bir şart olarak kabul edilmez. Önemli olan, ileri sürülen boşanma sebebinin hukuki zemininin kurulması ve ispat düzeninin planlanmasıdır.

Dava devam ederken hamile kalmak boşanma davasını otomatik olarak düşürür mü?

Otomatik bir düşme kuralı yoktur. Ancak dava sırasında hamilelik gerçekleşmesi, dosyanın koşullarına göre mahkeme tarafından barışma veya hoşgörü iradesi olarak yorumlanabilir. Bu yorumun yapılıp yapılmayacağı; tarafların birlikte yaşayıp yaşamadığı, ortak hayatın kurulup kurulmadığı ve olayların tümüne göre değerlendirilir.

Doğmamış çocuk için velayet kararı verilebilir mi?

Velayet, çocuğun sağ ve tam doğumla kişilik kazanmasından sonra gündeme gelir. Bu nedenle doğum öncesinde kesin bir velayet hükmü kurulmaz. Bununla birlikte mahkeme, doğum sonrası dönemi etkileyen tedbirleri ve nafaka düzenini somut dosya koşullarına göre planlayabilir.

Hamileyken boşanma sürecinde nafaka nasıl belirlenir?

Dava sürecinde tedbir nafakası, tarafların ekonomik durumuna ve ihtiyaçlara göre geçici olarak belirlenebilir. Boşanma sonrası yoksulluk nafakası ise yoksulluğa düşme ölçütü ve kusur dengesi üzerinden değerlendirilir. Çocuk doğduktan sonra çocuğun bakım giderleri için iştirak nafakası gündeme gelir ve bu nafakada temel ölçüt çocuğun ihtiyacı ile tarafların mali gücüdür.