Muvazaa Nedir? Muvazaa Ne Demek?

Muvazaa, hukuki bir ilişkide tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan ve kendi aralarında sonuç doğurmayacak görünüşte yaptıkları işlemdir. Muvazaanın kelime anlamı ise “danışıklılık” demektir. Muvazaada kişiler bilinçli olarak gerçekte yaptığı işlemleri farklı göstererek üçüncü şahısları aldatmaktadırlar.

Muvazaa Nedir? (TBK m.19)

Muvazaa Türk Borçlar Kanunu’nun 19. Maddesinde düzenlenmiştir. 

D. Sözleşmelerin yorumu, muvazaalı işlemler 

MADDE 19- Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanmış olan üçüncü kişiye karşı, bu işlemin muvazaalı olduğu savunmasında bulunamaz.

Muvazaalı işlemlerde amaç 3. Kişileri yanıltmak ve tarafların gerçek iradelerini saklayarak hileli bir şekilde görünüşte gerçek iradeleri dışında bir işlemi yapmış gibi göstermektir. Bazı durumlarda tarafların gerçekte istedikleri ancak farklı nedenler sebebiyle görünen işlemin arkasına sakladıkları gizli bir işlem bulunmaktadır. 

Muvazaa Davasında Zamanaşımı veya Hak Düşürücü Süre

Uygulamada genellikle karşımıza muris muvazaası ya da inançlı temlik çıkmaktadır. Ancak bunlarla birlikte ticari ilişkiler ya da işlemler yönünden de muvazaa davaları görülmektedir. Muvazaa davası hukuki menfaati bulunan kişiler tarafından açılmaktadır. Burada ispat külfeti işlemin muvazaalı olduğunu iddia eden kişi üzerindedir. Kısacası muvazaa davası bir işlemin kesin hükümsüz olduğunun tespit ettirilmesi ve hukuk aleminde doğmuş olan sonuçlarının ortadan kaldırılmasına imkân veren bir dava türüdür. Muvazaa iddiası zamanaşımına bağlı olmadan ileri sürülebilmektedir. Ancak burada önemle belirtmek gerekir ki iptal davasının tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren en geç hak düşürücü süre olan 5 yıl içerisinde açılması gerekmektedir. 

Muvazaa Davasının Amacı ve Görevli Mahkeme

Muvazaa davasının ama yapılan işlemin gerçekte hiç yapılmamış olduğunu ispat etmektir. Burada davacı bu davayı açarak görünürde yapılmış olan işlemin aslında hiç yapılmamış olduğunu ispat etmeye çalışmaktır. Muvazaa davalarında genel görevli mahkeme ise asliye hukuk mahkemesidir. Burada Asliye Hukuk mahkemesinde açılan dava ile işlemin iptali muvazaaya dayanarak yapılmaya çalışılmaktadır. Burada önemle belirtmek gerekir ki taşınmaza ilişkin davalarda taşınmaz malın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bu yetki kuralı resen gözetilir ve bu sebeple önemlidir. Bu davalarda incelenmesi gereken husus Borçlar Kanunu 19. Maddesinde belirtilmiş olan hususların gerçekleşip gerçekleşmediği hususudur. Muvazaa davalarında davacı hukuki yararı bulunan kişi iken davalı ise muvazaalı işlemin tarafı olan devreden ve devralandır.

Muvazaa Çeşitleri

Muvazaalı işlemler hukukumuzda mutlak muvazaa ve nispi muvazaa olarak ikiye ayrılmaktadır. Mutlak muvazaayı incelediğimizde taraflar arasında yapılmış olan ve üçüncü kişileri aldatma amacı taşıyan işlemlerin gerçekte var olmadığı için geçersiz olan ve tarafları bağlamayan hukuki işlemlerdir. Nispi muvazaada ise aslında yapılmak istenen bir işlem var olup, asıl yapılmak istenen işlemi saklamak amacıyla başka bir sözleşmenin yapılmış gibi gösterilen hukuki işlemlerdir. Mutlak muvazaada taraflar bir sözleşme yapmaktadır ve bu sözleşmeyi üçüncü kişileri aldatmak amacıyla yapmaktadır. Bununla birlikte bu sözleşmenin sonuç doğurmayacağı noktasında bir muvazaa anlaşması yapılmaktadır. Nispi muvazaada ise iki sözleşme bulunmaktadır. Burada görünürde bir sözleşme, gizli başka bir sözleşme ve bir de muvazaalı işlemin geçerli olmayacağına dair sözleşme bulunmaktadır. 

Mutlak Muvazaa Nedir?

Mutlak muvazaa yukarıda da bahsettiğimiz üzere gerçekte hiç yapılmamış ve yapılmayacak olan bir işlemin yapılmış gibi gösterilmesi durumu vardır. Nispi muvazaa ile arasındaki fark ise nispi muvazaada gerçekte yapılacak olan bir işlem vardır fakat muvazaalı işlem gerçekteki işlemi saklamak amacıyla yapılmış gibi gösterilmektedir. Mutlak muvazaaya örnek göstermek gerekirse borcu olan bir kişinin haciz işlemlerinden kaçmak amacıyla mallarını başka bir kişiye satmış gibi göstermesi örnek olarak verilebilir.

Muvazaalı İşlemler

Muvazaalı bir hukuki işlemden bahsedebilmek için 3 husus bulunması gerekmektedir. Bunlar ; tarafların iradeleri ile beyanları arasında isteyerek yaratılmış bir uygunsuzluk, üçüncü kişileri aldatmak (muvazaa) niyeti, taraflar arasında gizli işlemi yaratan muvazaa sözleşmesidir. Muvazaanın 3 türü bulunmaktadır. Bunlar mutlak muvazaa, nispi muvazaa ve kısmi muvazaadır. Muvazaalı işleme örnek göstermek gerekirse mirasındaki bir taşınmazı bağışlamak isteyen kişi farklı sebeplerden kaynaklı bu bağış işlemini satış gibi gösterebilmektedir. 

Muvazaalı İşlemin İspatlanması

Bu husus Türk Medeni Kanunu 6. Maddesinde düzenlenmiştir. 

D. İspat kuralları 

I. İspat yükü Madde 6 - Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.

Maddeye göre muvazaa iddia eden taraf bu iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Burada muvazaali işlemin taraflarına göre ispatın şekli değişmektedir. Burada yazılı delil önem teşkil etmektedir. Çünkü taraflar iddiasını bu şekilde ispat edebilmektedir. Ancak 3. Kişiler muvazaa iddiasını her türlü delille ispat edebilmektedirler. 

Muvazaanın İstisnaları

Muvazaalı işlemlerin geçersizliğinin ileri sürülemeyeceği haller istisnayı oluşturmaktadır. Resmi makamların dahil olduğu bazı işlemlerde muvazaa mümkün olmaz. Çünkü yapılacak işlemlere resmi makamların dahil olması kurucu bir nitelik taşır. Örneğin hakim önünde yapılan işlemlerde muvazaa mümkün değildir. Hakim ile tarafların muvazaa yönünde anlaşması söz konusu olamaz

Hukukta Muvazaa Kavramı

Muvazaa hukukta, tarafların üçüncü kişileri aldatmak için gerçek iradelerine uymayan görünüşte bir işlem yapmasıdır. Taraflar dışarıya başka bir hukuki sonuç varmış gibi gösterirken kendi aralarında bu sonucun doğmamasını isteyebilir. Bu nedenle muvazaa, sözleşmenin adıyla değil gerçek ve ortak iradeyle değerlendirilir.

Hukukta Muvazaa Kavramı

Muvazaa nedir hukuk sorusunun cevabı, görünürdeki işlemin gerçekte tarafların ortak iradesini yansıtmaması şeklindedir. Hukuki incelemede sözcüklere değil, işlemdeki gerçek amaca bakılır. Muvazaa çoğu kez mal kaçırma, alacaklıyı yanıltma veya vergisel sonuçları değiştirme amacıyla gündeme gelir.

Borçlar Kanunu 19. Maddenin Düzenlemeleri

Borçlar Kanunu 19. madde, sözleşmelerin türü ve içeriği belirlenirken tarafların kullandığı sözcüklerden çok gerçek ve ortak iradenin esas alınacağını düzenler. Ayrıca yazılı borç tanımasına güvenerek alacağını kazanan üçüncü kişiye karşı muvazaa savunması ileri sürülemeyeceğini kabul eder. Bu hüküm, görünürdeki işlem ile gerçek irade arasındaki çelişkiyi çözer.

Muvazaalı İşlemlerin Niteliği

Muvazaalı işlem ne demek sorusu, tarafların bilerek gerçek durumu gizleyen ve dışarıya farklı görünen bir hukuki işlem kurmasıdır. Bu işlem, üçüncü kişilere karşı sonuç doğuracakmış gibi sunulur. Uygulamada satış, bağış, borç ikrarı veya temlik işlemleri muvazaa kapsamında değerlendirilebilir.

Mutlak Muvazaa Türü

Mutlak muvazaa nedir sorusunda, görünürde kurulan işlemin taraflarca hiç istenmediği anlaşılır. Burada ortada gerçek bir hukuki sonuç doğurmak üzere yapılmış işlem bulunmaz. Görünürdeki sözleşme geçersizdir ve taraflar arasında hüküm ifade etmez. İşlem yalnızca üçüncü kişileri aldatma amacıyla kurulur.

Muvazaalı Satış İşlemleri

Muvazaalı satış ne demek, satış gibi gösterilen işlemin gerçekte başka bir amacı gizlemesidir. Örneğin bir taşınmazın satış görünümü altında aslında bağış yapılmak istenebilir. Bazen de malvarlığını alacaklılardan saklamak için düşük bedelli veya bedelsiz devir yapılır. Taşınır ve taşınmaz satışlarında bu iddia sık görülür.

Muvazaa Davasının Niteliği

Muvazaa davası nedir sorusu, görünürdeki işlemin muvazaalı olduğunun ve hukuk düzeninde sonuç doğurmadığının tespiti için açılan davayı anlatır. Bu dava ile işlem, taraflar ve üçüncü kişiler bakımından gerçek duruma uygun şekilde değerlendirilir. Dava, işlemin hükümsüzlüğünün kabulü ve sonucun ortadan kaldırılması amacı taşır.

Muvazaa ispat yükü kimdedir?

Muvazaa ispat yükü, işlemin muvazaalı olduğunu ileri süren taraftadır. Davacı, görünürdeki işlem ile gerçek irade arasındaki uyumsuzluğu somut olgularla ortaya koymalıdır. İspat, yazılı belgeler, tanık beyanları, ödeme hareketleri, tarafların ekonomik durumu ve olayların akışıyla kurulabilir. Yargıtay uygulamasında karine ve hayatın olağan akışı önem taşır.

Muvazaalı satışın olmadığının ispatı nasıl yapılır?

Muvazaalı satışın olmadığının ispatı, satışın gerçek bedelle ve gerçek iradeyle yapıldığını gösteren delillerle sağlanır. Bedelin banka hareketleriyle ödenmesi, taşınmazın fiilen devredilmesi, kullanımın alıcıya geçmesi ve taraf davranışlarının satışa uygun olması önemlidir. Somut olayın bütününde, görünürdeki sözleşmeyi destekleyen olgular birlikte değerlendirilir.

Muvazaada hangi deliller kullanılır?

Muvazaada hangi deliller kullanılır sorusunda yalnız tek bir belgeye bağlı kalınmaz. Yazılı sözleşmeler, banka kayıtları, tapu hareketleri, tanık anlatımları, vergi kayıtları ve tarafların ekonomik gücü birlikte incelenir. Hakim, delilleri serbestçe takdir eder ve işlemin hayatın olağan akışına uygun olup olmadığını değerlendirir. Bu nedenle ispat, olay bazında kurulur.

Muvazaa ile butlan arasındaki fark nedir?

Muvazaa ile butlan arasındaki fark, işlemin görünüşte mi yoksa içerik itibarıyla mı sakat olduğundadır. Muvazaada taraflar bilinçli olarak gerçek iradelerini gizler; butlanda ise işlemin emredici kurallara aykırılığı nedeniyle geçersizlik söz konusudur. Muvazaa çoğunlukla kesin hükümsüzlük sonucunu doğurur, ancak görünürdeki ve gizli işlem ayrı ayrı değerlendirilir.

Yargıtay muvazaalı satış konusunda neye bakar?

Yargıtay muvazaalı satış konusunda satış bedelinin ödenip ödenmediğine, taraflar arasındaki yakın ilişkiye, taşınmazın devrinden sonraki fiili kullanıma ve ekonomik gerçekliğe bakar. Tek başına tapu devri yeterli görülmez. 2026'da da uygulamada, işlemin gerçekten satış olup olmadığını gösteren bütün olgular birlikte tartılır ve işlem zinciri dikkatle incelenir.

Muvazaa iddiası nasıl kurulur?

Muvazaa iddiası, görünürdeki işlemle gerçek amaç arasındaki uyumsuzluğu açıklayan somut olaylar üzerinden kurulur. Dava dilekçesinde işlem tarihi, taraf ilişkisi, bedel durumu, malvarlığı hareketleri ve aldatma amacı ayrıntılı gösterilmelidir. İddia, soyut beyanla değil, delillerle desteklenmelidir. Uygulamada güçlü olay örgüsü, ispatın temelini oluşturur.