Sosyal Medya Yoluyla İşlenen Hakaret Suçu ve Manevi Tazminat

Sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte hukuka aykırı fiiller de internet ortamına taşınmıştır. Bu bağlamda hakaret suçu, özellikle sosyal medya üzerinden işlenebilen ve mağdurun şeref, onur ve saygınlığını zedeleyen önemli bir suç türüdür. Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi, hakaret suçunu; kişinin onur ve şerefini rencide edebilecek nitelikte söz söyleme, fiil veya olgu isnadı olarak tanımlamaktadır ve fail, 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

Hakaretin yalnızca cezai sorumluluğu bulunmaz; mağdur, uğradığı manevi zararı telafi ettirmek amacıyla hukuk mahkemelerinde manevi tazminat davası da açabilir. Bu makalede, hakaretin ne olduğu, sosyal medya yoluyla hakaret suçunun koşulları, cezası, karşılıklı hakaret durumları ve manevi tazminat davalarının işleyişi ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Bir Sözün Hakaret Suçunu Oluşturup Oluşturmadığı Nasıl Belirlenir?

Hakaret suçu, kanunda özel bir şekil şartına bağlanmamıştır ve çeşitli yollarla işlenebilir. Bu suç; yüz yüze, telefon, mesaj, e‑posta veya sosyal medya platformları üzerinden gerçekleştirilebilir. Ancak sosyal medyada yapılan hakaretlerde, fiilin aleni olup olmadığı suçun niteliğini ve cezasını etkileyen önemli bir unsurdur. Aleniyet, hakaretin üçüncü kişiler tarafından görülme, duyulma veya anlaşılabilme ihtimali ile ilişkilidir ve ağırlaştırıcı bir etkendir.

Suçun oluşması için hakaret fiilinin mağdurun gıyabında işlenmesi durumunda, fiilin en az üç kişiye ulaştığının kanıtlanması gerekir. Bu kişiler, sözleri anlamış ve fiilin muhataplarına yönelik olduğunu fark etmiş olmalıdır. Yani, hakaretin geçerli olabilmesi için söylenen sözlerin veya davranışların mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edici nitelikte olması şarttır.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2017/5789 Esas, 2017/10961 Karar sayılı dosyasında belirtildiği üzere:

“Hakaret fiillerinin cezalandırılmasıyla korunan hukuki değer, kişilerin onur, şeref ve saygınlığıdır. Bu suçun oluşabilmesi için, davranışın kişiyi küçük düşürmeye yönelik olması gerekir. Ağır eleştiriler veya rahatsız edici sözler her zaman hakaret oluşturmaz; sözlerin açıkça onur ve şeref zedeleyici nitelikte olması gerekir.”

Aynı şekilde, beddua niteliğindeki ifadeler hakaret kapsamına girmez. Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin 2013/14796 Esas, 2014/5495 Karar sayılı dosyasında:

“Sanık tarafından söylenen bedduaların kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte olmadığı gözetilmeden mahkumiyet kararı verilmesi yanlıştır.”

Sosyal Medyada Hakaret Suçu

Günümüzde sosyal medya, kullanıcıların içerik üretip paylaştığı ve iletişim kurduğu başlıca platformlardan biridir. Bu mecralar, hakaret suçu da dahil olmak üzere çeşitli suçların internet üzerinden işlenmesini kolaylaştırmaktadır. Hakaret, sosyal medya platformlarında, başkaları tarafından görülebilecek şekilde ya da sadece hedef alınan kişinin erişebileceği mesajlaşmalar yoluyla işlenebilir.

Instagram, Facebook, Twitter, YouTube gibi platformlarda yapılan hakaret eylemleri, failin niyeti ve sözlerin mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edici nitelikte olup olmadığına göre değerlendirilir. Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca, fiil mağdura yönelik sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle gerçekleştirilmişse, normal hakaret kapsamında cezai sorumluluk doğar.

Öte yandan, herkesin erişebileceği bir ortamda belli bir kişiyi hedef alan ifadeler aleniyet kapsamında değerlendirilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2020/31234 Esas, 2023/19431 Karar sayılı dosyasında, aleniyetin oluşması için hakaretin belirlenemeyen sayıda kişi tarafından görülebilir, duyulabilir ve algılanabilir olması gerektiği vurgulanmıştır. Sosyal medya açısından, profilin herkese açık olup olmaması ve paylaşımların görünürlük durumu bu değerlendirmede önemlidir.

Sosyal Medyada Hakaret Suçunun Cezası Ne Kadardır?

Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza türü ve miktarı, hâkimin takdirine bağlıdır. Hâkim, suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, suçun konusu ve meydana gelen zarar gibi unsurları göz önünde bulundurarak hapis veya adli para cezası seçiminde bulunur.

Suçun sosyal medya aracılığıyla ve aleni olarak işlenmesi durumunda, ceza 1/6 oranında artırılır. Bu kapsamda Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2018/5169 Esas, 2019/4842 Karar sayılı dosyasında sosyal medyada aleniyetin sağlanması durumunda cezanın artırılabileceği net olarak belirtilmiştir.

Adli para cezası söz konusu olduğunda, fail hakkında 90 gün ile 720 gün arasında ceza verilir. Sosyal medya yoluyla aleniyetin sağlanması durumunda ise ceza 105 gün ile 840 gün arasında uygulanır. 2024 yılı itibariyle günlük adli para cezası 100 TL ile 500 TL arasında değiştiğinden, hakaret nedeniyle ödenecek en düşük tutar sosyal medyada aleniyet durumunda 10.500 TL’dir.

Karşılıklı Hakaret Suçu

Türk Ceza Kanunu’nun 129. maddesi, karşılıklı hakaret durumlarını düzenler. Bu maddeye göre, bir hakaret fiilinin ardından diğer tarafın da hakaret içeren sözlerle karşılık vermesi halinde, ceza miktarı üçte bir oranında indirilebilir veya ceza verilmesinden vazgeçilebilir.

Karşılıklı hakaretin söz konusu olabilmesi için, her iki tarafın da birbirine hakaret içeren sözler sarf etmesi gerekir. Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2015/36700 Esas, 2016/18490 Karar sayılı dosyasında, yalnızca karşı tarafın sözlerine “sensin o” gibi cevap vermesi hakaret sayılmayacağından, karşılıklı hakaretin oluşmayacağı belirtilmiştir.

Ayrıca, karşılıklı hakaretin ispatlanamaması durumunda, ceza verilmez. Yargıtay, taraflar arasında kimin ilk hakareti yaptığına bakmaksızın, karşılıklı hakaret halinde ceza uygulanmayabileceğini ifade etmektedir. Bu durum, hakaretin sübjektif unsurlarını ve somut olayı değerlendiren hâkimin takdir yetkisine bırakılmıştır.

Hakarete Uğradım Ne Yapmalıyım?

Hakarete uğradığınızda veya sosyal medya üzerinden siber suç mesajı aldığınızda, ilk yapılması gereken işlem savcılığa suç duyurusunda bulunmaktır. Hakaretin gerçekleştiği yer ve yöntem, soruşturmanın yönünü belirleyen önemli unsurlardır.

Sosyal medya üzerinden gerçekleşen hakaretlerde, ekran görüntüleri gibi delillerin toplanması ve savcılığa sunulması gerekir. Eğer hakareti gerçekleştiren kişi veya hesabın kimliği bilinmiyorsa, ilgili sosyal medya platformuna şikayet başvurusunda bulunulması gerekir. Bu sayede savcılık, gerekli soruşturma işlemlerini başlatmak zorundadır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi’nin 2023/39909 Esas, 2023/6219 Karar sayılı dosyasında belirtildiği üzere:

“Şüpheli sosyal medya kullanıcısının kimliğinin tespit edilmesi, delillerin toplanması ve soruşturmanın daimi arama kararı ile devam ettirilmesi gerekir.”

Bu süreçte, hakaretin kanıtlanabilir nitelikte olması ve somut delillerle desteklenmesi, davanın başarılı olabilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat Davası

Hakaret suçu, ceza hukuku açısından suç teşkil etse de, borçlar hukuku kapsamında haksız fiil olarak değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca, hukuka aykırı ve kusurlu fiil ile başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Ayrıca 58. maddede, kişilik hakkı ihlali durumunda mağdurun, uğradığı manevi zarar için manevi tazminat talep edebileceği düzenlenmiştir.

Hakaretin niteliğine ve olayın somut koşullarına göre, mahkeme davacıya uygun miktarda manevi tazminata hükmeder. Bu tazminat, davacının manevi huzurunu sağlamayı amaçlar ve malvarlığı zararının telafisi değil, psikolojik ve manevi tatmin için öngörülür.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2014/17005 Esas, 2015/13854 Karar sayılı dosyasında manevi tazminatın hesaplanması şöyle açıklanmıştır:

“Hakim, manevi tazminat miktarını belirlerken saldırı teşkil eden eylemin niteliğini, tarafların kusur oranını, sosyal ve ekonomik durumlarını dikkate almalıdır. Hedef, mağdurda manevi huzuru sağlamak ve takdir hakkının ölçüsünü adil biçimde kullanmaktır.”

Benzer şekilde, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2017/1124 Esas, 2019/4200 Karar sayılı dosyasında da, takdir edilecek tazminatın olaya özgü, adil ve makul olması gerektiği vurgulanmıştır.

Özellikle boşanma davalarında sürekli hakaret eden eşe karşı manevi tazminat talebi sıkça gündeme gelir. Sürekli hakaret ve aşağılayıcı sözler, Türk Medeni Kanunu’nun 174. ve 175. maddeleri uyarınca tazminat ve yoksulluk nafakası belirlenirken dikkate alınır.

Hakkımda Hakaret Davası Açılmış Ne Yapmalıyım?

Hakkınızda hakaret suçundan dava açılması durumunda, sürecin iki ayrı boyutu bulunmaktadır:

1. Ceza Mahkemesi Süreci: Asliye ceza mahkemesinde ceza davası açılır ve failin hukuka aykırı fiili nedeniyle cezai sorumluluğu değerlendirilir.
2. Hukuk Mahkemesi Süreci: Aynı zamanda mağdur, uğradığı manevi zarar için manevi tazminat davası açabilir.

Bu süreçlerde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Delilleri Toplamak: Mesajlar, ekran görüntüleri, sosyal medya paylaşımları gibi delillerin toplanması, savunmanız açısından önemlidir.
• Cevap ve Savunma: Ceza veya tazminat davalarında, davaya konu olan hakaret içerikli sözlerin bağlamı, niyeti ve olayın koşulları dikkate alınarak savunma hazırlanmalıdır.
• İtiraz ve İstinaf Hakkı: Mahkeme kararına karşı, itiraz veya istinaf yoluna başvurmak mümkündür.

Unutulmamalıdır ki, ceza mahkemesindeki beraat kararı, hukuk mahkemesinde manevi tazminat ödemekten sizi bağlamaz; aynı şekilde ceza mahkemesince mahkumiyet kararı verilmiş olması da otomatik olarak tazminat ödemeyi gerektirmez. Her iki süreç de bağımsız olarak değerlendirilecektir.

Sosyal Medyada Hakaret Suçu Nedir Ve Hangi Hallerde Oluşur

Sosyal medya, günümüzde bireylerin içerik üretip paylaştığı ve iletişim kurduğu en yaygın mecralardan biridir. Bu platformlarda, kişiler başkalarının onur, şeref ve saygınlığını zedeleyebilecek nitelikteki söz veya davranışlarla hukuka aykırı fiiller işleyebilir. İşte bu fiiller, sosyal medyada hakaret suçu olarak adlandırılır.

Hakaret Suçunun Unsurları

Sosyal medyada hakaret suçunun oluşabilmesi için bazı temel unsurlar vardır:

1. Mağdurun Tanınabilir Olması: Hakaret edilen kişinin, doğrudan veya dolaylı olarak tanınabilir olması gerekir. İsim belirtilmemiş olsa bile, kişiye ilişkin yeterli bilgi verilmişse suç oluşabilir.
2. Söylenen Söz veya Fiilin Niteliği: Söylenen ifadeler, mağdurun onur, şeref ve saygınlığını rencide edici nitelikte olmalıdır. Ağır eleştiriler veya rahatsız edici yorumlar, her zaman hakaret oluşturmaz; sözlerin açıkça küçük düşürücü veya sövmeye yönelik olması gerekir.
3. Aleniyet (Görünürlük) Unsuru: Hakaretin sosyal medyada gerçekleşmesi durumunda, sözlerin herkes tarafından görülebilir olması veya belirlenemeyen sayıda kişi tarafından algılanabilir olması aleniyet unsurunu oluşturur ve cezanın artırılmasına yol açar.

Yargıtay kararlarına göre, profilin herkese açık olması, paylaşımların erişim kolaylığı ve etkileşim durumu, aleniyetin değerlendirilmesinde dikkate alınır. Örneğin, Twitter, Instagram veya Facebook gibi platformlarda yapılan doğrudan saldırılar ve hakaret içerikli mesajlar, aleniyet koşulları sağlandığında ceza artırımına tabi olabilir.

Hangi Hallerde Sosyal Medyada Hakaret Suçu Oluşur?

• Bir kişinin gıyabında ve üçüncü kişiler tarafından görülebilecek şekilde onur ve şerefini rencide edici ifadeler kullanılması.
• Belli bir kişiye yönelik doğrudan mesaj veya yorumlar ile küçük düşürücü veya sövmeye yönelik içerik paylaşılması.
• Hakaretin halen belirlenemeyen sayıda kişi tarafından görülebilecek şekilde herkese açık platformlarda yapılması.
• Aleniyet unsuru ile birleşen hakaret, sosyal medyada işlenmişse failin cezası 1/6 oranında artırılabilir.