Karşılıksız Çek Nedir?

Karşılıksız çek, ibraz süresi içerisinde çeki düzenleyen kişinin hesabında çek tutarı kadar para olmaması durumunda kısmen veya tamamen ödenemeyen çek türüne denir. Bu durumda kişinin elinde herhangi bir karşılığı bulunmayan bir çek var demektedir.  Kendisine ibraz edilen çekin karşılığı olmadığını tespit eden banka, çekin üzerine “karşılıksızdır” ibaresini basmaktadır. Bu ibare karşılığı olamayan çekleri, bankaların belirtme yolu olarak gerçekleşmektedir. Bu damga basıldıktan sonra çek, ibraz eden kişiye iade edilir. Böylece kişinin elinde karşılığı olmayan bir çek kalmış olur. 

Kavram karışıklığını önleme adına karşılıksız çek ve sahte çek terimleri üzerinde durmak gerekmektedir zira bu kavramlar sık sık karıştırılmakta ve hatalı olarak birbirilerinin yerine kullanılmaktadır. Karşılıksız çek, banka tarafından düzenlenmesine rağmen çek sahibinin ilgili tutarı ödememesi sebebi ile karşılıksız olarak nitelendirilmektedir. Ancak sahte çekte, isminden görüleceği üzere sahtecilik söz konusudur. Halihazırda var olan bir çek sahteci tarafından taklit edilmekte, birtakım basım metotları kullanılarak çek defteri oluşturulmakta ve bu çekler ile insanlar aldatılmaktadır. Sahte çeke bağlanan cezai müeyyide çok daha ağırdır.

KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEMENİN CEZASI NEDİR?

Karşılıksız çek düzenleme suçunun birden fazla müeyyidesi vardır. Bu müeyyideler kendilerini sırasıyla; adli para cezası, çek yapraklarının iadesi ve çek düzenleme ve hesap açma yasağı olarak gösterir. Hamil, elinde bulundurduğu çekin karşılıksız olmasına sebep olan kişi hakkında şikâyet hakkını kullandığı vakit icra ceza mahkemesinde ceza davası açılacaktır. Suç, karşılıksız çekin yazılması veya dolaşıma çıkarılması ile oluşmamaktadır; ilgili çekin bankaya ibraz edilmesi gerekmektedir. Hamil, suçu öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içerisinde veya her hâlükârda 1 yıl içerisinde şikâyet hakkını kullanmalıdır.

Hamil şikâyette bulunduğu vakit öncelikle uygulanacak ilk yaptırım adli para cezasıdır. Bu kapsamda ilgili mevzuatta öngörüldüğü üzere her bir çek ile ilgili 1.500 güne kadar adli para cezasına hükmedilebilir.

2026 yılı itibarıyla bu para cezasının bir gün karşılığı 100 TL’den az, 500 TL’den fazla olmamak kaydıyla, suçlunun sosyal ve ekonomik durumu değerlendirilerek mahkeme tarafından takdir edilir.

Ancak alacaklı şikâyetinden vazgeçerse veya borçlu ödemesi gereken tutarı faizi ile beraber ödeyip alacaklıyı tatmin ederse, çekin karşılıksız olmasına bağlanan müeyyideler de ortadan kalkacaktır.

BANKA KARŞILIKSIZ ÇEK DURUMUNDA NE YAPAR ?

5941 sayılı Çek Kanununun ilgili hükümleri uyarınca, düzenleyen dışında başka bir hamil, bankaya karşılıksız çek ibraz ettiği vakit bankalar, her bir çek sayfası için belirlenen tutarları ödemekle yükümlü kılınmıştır. Ancak bu ödemelerin yapılabilmesi de birtakım şartlara bağlanmıştır. Zira mevzuat uyarınca çek karşılığının hamile banka tarafından ödenebilmesinin koşullarından birisi kanuni ibraz süresi için çekin bankaya ibraz edilmesidir. Çekin karşılığının bulunmadığını tespit eden banka personeli, çeki ibraz eden hamilin talebi doğrultusunda çekle ilgili “karşılıksızdır” işlemi yapma sorumluluğu altında bulunmaktadır. Fakat bu işlemi yapılabilmesi için de çekin yine süresi içinde bankaya ibrazı zorunlu tutulmuştur.

Yine açıkladığımız gibi ilgili yasal süresi içinde, çeki düzenleyen kişi dışındaki hamil tarafından bankaya ibraz edilen ancak çek hesabında karşılığı bulunmayan veya kısmen bulunan çekler için bankalar çek yaprak bedeli ödemekle yükümlüdür. İlgili bedelin tutarı ise Türkiye Cumhuriyeti Merkez Banaksı tarafından her yıl ocak ayından Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişimler hesaplanarak belirlenmektedir.

KARŞILIKSIZ ÇEK DURUMUNDA YETKİLİ MAHKEME NERESİDİR ?

Karşılıksız çek ile karşı karşıya kalma durumunda yetkili mahkeme sorununa değinmeden önce “yetki” kavramını açıklamak, bizlere yetkili mahkemeyi belirleme konusunda oldukça yardımcı olacaktır. Yetkili mahkeme kavramı bizlere açılacak veya açılması düşünülen bir davanın, nerede veya hangi yargı çevresindeki mahkemede açılması gerektiği ile ilgili bilgi vermektedir. Örnek olarak; İstanbul Mahkemeleri, Ankara Mahkemeleri, Çanakkale mahkemeleri verilebilir. 

Yetkili mahkemeler ile ilgili genel kurallar gerek HMK gerek diğer kanunlarda belirtilmiştir. Karşılıksız çek ile karşı karşıya kaldığımızda da yetki kurallarını doğru belirlemek, davayı doğru yerde açmak oldukça önem teşkil etmektedir. Aksi takdirde mahkeme yetkisizlik sebebi ile davayı reddedecek ve davacı tekrar dava açma külfeti içinde kalacaktır.

Karşılıksız çek durumunda yetkili mahkemeler sırasıyla

• • Çekin tahsil edilmek amacıyla bankaya ibraz edildiği yer mahkemesi
• • Çek hesabının açıldığı banla şubesinin bulunduğu yer mahkemesi 
• • Hesap sahibinin yerleşim yeri mahkemesi
• • Şikayetçinin yerleşim yeri mahkemesi

Mahkemeleri şeklinde sıralanmaktadır.

KARŞILIKSIZ ÇEK MAĞDURLARI NE YAPMALI ?

Kişi bankaya müracaat edip elindeki çekin karşılığı olmadığını öğrendiği vakit, çek kimin adına düzenlenmişse, çekin hamili düzenleyen adına icra takibi başlatabilir. Çek bir kıymetli evrak niteliğini haiz olması sebebiyle ile kişi, borçlunun kendisinden mal kaçırmasından endişe içerisine bulunabilir. Bu endişeleri gidermek amacıyla kişi ihtiyati haciz kararı aldırtabilmektedir. İcra takibi çeki ciro eden kişi veya kişilere karşı başlatılmadır.

Kişi icra takibi yoluyla alacağını tahsil etme kararı aldığı vakit öncelikle aleyhinde icra takibi başlatacağı kişiye yönelik olarak bir bildirimde bulunulmalıdır. Bu bildirim, ödeme emri niteliğinde olduğu için borçluya süre verilir. Borçlu kişi 5 gün içerisinde ödeme emrine itiraz etmezse ise kendisi hakkında başlatılan icra takibi kesinleşmiş olur.

İcra takibi kesinleştiği vakit, kişi borçlu adına icra takibi başlatılabilmesi adına haciz işlemlerinin başlatılmasını talep edebilmektedir.

Çeki ciro eden borçluya yönelik olarak haiz işlemlerinin başlatılmasıyla beraber ilgili kişinin mallarına el konulabilmektedir. El konulan mallar satıldıktan sonra ise alacaklı kişi alacağını tahsil edebilmektedir. Ancak icra takibi ile sadece yalnız çekin bedeli olan anapara değil, çekin işleyen faizleri de talep edilip alınabilmektedir.

KARŞILIKSIZ ÇEK İLE KARŞILAŞILDIĞINDA ŞİKAYET SÜRESİ NE KADARDIR?

Mevzuatımız uyarınca karşılıksız çek suçu takibi, şikayete bağlı bir suç olarak düzenlenmiştir. Daha yalın bir ifade ile anlatmak gerekirse, kişinin karşılıksız çek ile karşılaştığı vakit kendisine tanınan yasal süre içerisinde ilgili mahkemeye müracaat etmesi çok önemlidir. Zira süresi içerisinde herhangi bir başvuruda bulunulmazsa, borçluya herhangi bir yaptırım uygulanamayacaktır. Burada sorulması gereken en önemli soru “şikayet süresi ne kadar veya şikayet süresi ne zamandan itibaren başlar ?” olacaktır. Sorunun cevabı ise düşünülenin aksine oldukça basittir. Öncelikle karşılıksız çek ile karşılaşıldığında; şikayet süresi bankadan “Karşılıksızdır” teyidi alındıktan sonra 3 ay veya her halükarda bir yıldır. Süreye uyulup uyulmadığı banka tarafından kendiliğinden dikkate alınacaktır.

Çek düzenlenmesi yoluyla ticari ilişki kurduğunuz kişiden aldığınız çekin karşılıksız olduğunu banka yolu ile öğrendikten sonra yetkili mahkemelerden herhangi birisindeki icra mahkemesine başvuruda bulunabilirsiniz. Örneğin; davanın hesap sahibinin yerleşim yeri mahkemesinde, çekin ibraz edilmek amacıyla sunulduğu bankasının bulunduğu yer mahkemesinde veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılmasını talep edebilirsiniz.

KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇU NEDİR ?

Karşılıksız olarak çek keşide etme suçunun oluşabilmesi için 5941 Sayılı Çek Kanununda yer alan birtakım şartların gerçekleşmiş olması aranmaktadır. Zira bu şartlar gerçekleşmeden ilgili suç oluşamamaktadır. Bu şartlardan ilk ilgili çekin, Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiş olan şartları taşıması ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş olmasıdır. Devamında ilgili çekin yasal ibraz süresi içinde bankaya biraz edilmesi gerekliliği bulunmaktadır. Mevzuatın ilgili hükümleri uyarınca çek, düzenlendiği yerde ödenecek ise 10 gün, başka bir yerde ödemesi yapılacak ise 1 ay içerisinde bankaya ibraz edilmelidir. Akabinde çek ile ilgili banka personeli tarafından “karşılıksızdır” işlemi yapılmalı ve çekin karşılığının bulunmadığına dair çeke şerh koyulmalıdır. Bütün bu şartlar oluştuğu takdirde suçun kovuşturulmasının yapılabilmesi için çek hamilinin şikayette bulunması gerekmektedir. Şikayet şartı, makamların bu suçu resen soruşturamayacağı anlamına gelmektedir. Hamil suçu öğrenmesinin üzerinden 3 ay ve her halükarda 1 yıl içerisinde şikayette bulunabilir. Şikayet mercii normal suçların aksine icra mahkemeleridir. Şikayette bulunulmasının ardından 

Kanun karşılıksız çek keşide etme suçunu şikâyete bağlamış olup, şikâyet mercii olarak da normal suçların aksine icra mahkemeleri gösterilmiştir. Buna göre karşılıksız kalan çekin hamilinin şikâyette bulunması durumunda İcra Ceza Mahkemesi’nce dosya açılmakta olup, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren keşideci hakkında bu dosya üzerinden yargılama yapılmaktadır.

KARŞILIKSIZ ÇEKTE İCRA TAKİBİ SÜRESİ NE KADARDIR ?

Çeki karşılıksız çıkan hamil isterse müracaat borçlularına isterse düzenleyene karşı icra takibi başlatabilmektedir. Ancak müracaat borçlularına karşı icra takibi yapılabilmesi için birtakım şartlar gerekmektedir. Şayet ibraz süreleri geçirilmiş ise bu borçlulara yönelik icra takibi yapılamayacaktır. İbraz süreleri ise sırasıyla:

• Keşide yeri ile ödeme yeri aynı yer ise 10 gün
• Keşide yeri ile ödeme yeri farklı ise 30 gün
• Keşide yeri ile ödeme yeri farklı kıtalarda ise 3 ay

Olmak üzere ibraz süreleri farklılık gösterir.

Düzenleyene yapılacak takipte ise ibraz süresi kaçırıldığı vakit, çekin altında yatan borç ilişkisi önem arz edecektir. Bunlara ek olarak ibraz süresi geçirildiği vakit çek kanuna özgü bir sebepsiz zenginleşme davası açılabilir, bu dava Borçlar Kanununda düzenlenen sebepsiz zenginleşme davasından farklılık arz etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Karşılıksız çek ibraz süresi nedir?

Karşılıksız çek ibraz süresi, çekin bankaya sunulabileceği kanuni zaman aralığıdır. Çek, düzenlendiği yer ile ödeme yeri arasındaki ilişkiye göre belirlenen süre içinde ibraz edilir. Süre, çekin üzerinde yazılı keşide tarihine göre hesaplanır ve bu süre içinde bankaya sunulmayan çekler bakımından hukuki sonuçlar değişebilir. İbraz süresi çekin geçerliliğini değil, bankadan ödeme talep edilebileceği zaman dilimini ifade eder.

• Aynı yerde ödenecek çeklerde süre daha kısa uygulanır.
• Farklı yerde ödenecek çeklerde süre uzar.
• Sürenin geçmesi bankaya ibraz imkânını zayıflatır.

Çek ibraz süresi ne zaman başlar?

Çek ibraz süresi, çek üzerinde yer alan keşide tarihinden itibaren işlemeye başlar. Vade mantığına göre düzenlenen uygulamalarda da başlangıç noktası, çekin üzerinde yazılı tarih kabul edilir. Bu süre içinde ibraz yapılması, hem bankanın ödeme yükümlülüğünün doğması hem de karşılıksız işlem uygulanabilmesi açısından önem taşır. Sürenin başlangıcı doğru belirlenmeden şikâyet ve takip süresi de doğru hesaplanamaz.

• Başlangıç tarihi çekin üzerindeki tarihtir.
• İbraz süresi, fiilen bankaya sunma ile korunur.
• Süre hesabında tatil günleri ayrıca değerlendirilir.

Çek yazdırmak ne demek?

Çek yazdırmak, günlük kullanımda çekin bankaya ibraz edilmesi ve ödeme yönünden işleme konulması anlamında kullanılır. Uygulamada bu ifade, çekin tahsil amacıyla bankaya sunulmasını anlatır. Karşılıksız çek bakımından çek yazdırma, çekin zamanında ibraz edilmesi ve hesapta karşılık bulunmaması halinde karşılıksız işlemin yapılmasını sağlar. Bu nedenle çek yazdırma süresi, ibraz süresiyle doğrudan bağlantılıdır.

• Terim, bankaya sunma anlamı taşır.
• Karşılıksız işlemi için ibraz şarttır.
• Süre içinde yapılmayan ibraz sonuç doğurmayabilir.

Karşılıksız çek nasıl olur?

Karşılıksız çek, çek bedelinin tamamının veya bir kısmının banka hesabında bulunmaması halinde ortaya çıkar. Hamil, çeki süresi içinde bankaya ibraz ettiğinde banka hesapta yeterli karşılık bulamazsa çek karşılıksız işlemine konu edilir. Kısmi karşılık bulunması halinde yalnızca mevcut tutar ödenir, kalan kısım bakımından karşılıksızlık oluşur. Böylece çekin tamamı ya da bir bölümü ödenememiş olur.

• Hesapta hiç para bulunmayabilir.
• Hesapta kısmi karşılık bulunabilir.
• Karşılıksızlık ibraz anında belirlenir.

Çekin karşılığı yoksa ne olur?

Çekin karşılığı yoksa banka, kanuni koşullar gerçekleşmişse karşılıksız işlemi yapar ve çeki ibraz edene iade eder. Buna ek olarak, mevzuatta öngörülen sınırlar içinde banka tarafından belirli bir bedelin ödenmesi söz konusu olabilir. Karşılık bulunmaması, borcun kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez. Düzenleyen kişi bakımından hem hukuki hem de cezai sonuçlar gündeme gelir ve alacaklı şikâyet hakkını kullanabilir.

• Banka karşılıksız işlemi yapar.
• Çek, ibraz edene geri verilir.
• Alacaklı diğer hukuki yollara başvurabilir.

Karşılıksız çek düzenleme nedir?

Karşılıksız çek düzenleme, çek hesabında yeterli karşılık bulunmadan çek keşide edilmesi ya da çekin ibrazı sırasında ödeme yapılamayacak durumda bırakılmasıdır. Bu fiil, çekin dolaşıma çıkarılmasıyla birlikte sonuç doğurmaz; bankaya ibraz ve karşılıksızlığın tespiti ile hukuki zemine oturur. Düzenleyen kişinin sorumluluğu, çek ilişkisini güvenilir ödeme aracı olmaktan çıkaran davranış nedeniyle doğar.

• Karşılık olmadan çek düzenlenebilir.
• Sonuç, ibraz anında kesinleşir.
• Düzenleyen kişi sorumluluk taşır.

Çekte ibraz süresi neden önemlidir?

Çekte ibraz süresi, çekten doğan ödeme beklentisinin korunması açısından belirleyicidir. Süre içinde bankaya sunulmayan çekler bakımından banka ödeme yapmayabilir ve karşılıksız işlem prosedürü de etkilenebilir. Ayrıca şikâyet süresi, çoğu durumda ibraz ve tespit tarihleriyle bağlantılı şekilde değerlendirilir. Bu nedenle ibraz süresi, hem alacaklının hakkını korur hem de düzenleyen açısından öngörülebilirlik sağlar.

• Ödeme talebi süresinde yapılmalıdır.
• Ceza ve şikâyet hesabını etkiler.
• Hak kaybını önler.

Karşılıksız çek yazdırma süresi ile ibraz süresi arasındaki ilişki nedir?

Karşılıksız çek yazdırma süresi, uygulamada çekin bankaya sunulabileceği süredir ve ibraz süresiyle birlikte değerlendirilir. Çek yazdırma, ibrazın fiilen gerçekleştirilmesini ifade eder. Bu nedenle yazdırma süresi geçerse karşılıksızlık işlemi yapılması ve ceza sorumluluğuna gidilmesi bakımından hukuki zorluklar ortaya çıkar. Sürelerin doğru ayrılması, alacağın korunması için kritik önem taşır.

• Yazdırma süresi, ibraz süresine bağlıdır.
• İbraz olmadan karşılıksız işlem doğmaz.
• Gecikme hak kaybı doğurabilir.

Karşılıksız çek şikayet süresi nasıl işler?

Karşılıksız çek şikâyet süresi, suçun öğrenilmesinden itibaren başlayabilen ve kanunda öngörülen üst sınırlarla sınırlanan bir süredir. Genel uygulamada şikâyet, öğrenmeden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde yapılmalıdır. Sürenin başlangıcında ibraz tarihi ve karşılıksızlığın tespit edildiği an önem taşır. Süre kaçırılırsa cezai başvuru imkânı zayıflayabilir.

• Öğrenme tarihi önemlidir.
• Üç aylık ve bir yıllık sınır birlikte değerlendirilir.
• Geç başvuru dava hakkını etkileyebilir.

Karşılıksız çek cezası nedir?

Karşılıksız çek cezası, çek hesabında karşılık bulunmaması nedeniyle uygulanan adli para cezası ve buna bağlı yaptırımları kapsar. Her çek bakımından ayrı değerlendirme yapılabilir ve birden fazla çek söz konusu olduğunda her çek yönünden bağımsız sonuç doğabilir. Ceza miktarı, mahkemenin takdir yetkisi ve ilgili mevzuattaki sınırlar çerçevesinde belirlenir. Ayrıca çek düzenleme ve hesap açma yasağı da gündeme gelebilir.

• Adli para cezası uygulanabilir.
• Çek düzenleme yasağı doğabilir.
• Her çek ayrı değerlendirilir.

Karşılıksız çek durumunda banka ne yapar?

Karşılıksız çek durumunda banka, çekin süresi içinde ibraz edilip edilmediğini ve hesapta karşılık bulunup bulunmadığını kontrol eder. Karşılık yoksa veya yetersizse ilgili işlemi yapar ve çeki ibraz edene iade eder. Mevzuatta öngörülen şartlar varsa bankanın belirli bir bedeli ödeme yükümlülüğü de doğabilir. Bankanın rolü, karşılıksızlığı tespit etmek ve kanuni prosedürü işletmektir.

• İbraz süresi kontrol edilir.
• Hesap bakiyesi incelenir.
• Karşılıksız işlem kayda alınır.

Karşılıksız çek ibraz edilmezse ne olur?

Karşılıksız olduğu düşünülen çek süresi içinde bankaya ibraz edilmezse, karşılıksızlık işlemi bankaca tespit edilemeyebilir. Bu durumda çekten doğan hakların kullanılması zorlaşabilir ve şikâyet süresi hesabı da etkilenebilir. İbraz yapılmaması, çekin tahsil edilmesini de geciktirir. Bu nedenle çekin zamanında bankaya sunulması, hem alacaklı hem de hukuki süreç bakımından belirleyicidir.

• Karşılıksızlık tespiti gecikebilir.
• Şikâyet hesabı zorlaşabilir.
• Tahsil imkânı ertelenir.

Karşılıksız çek ödenirse yaptırımlar kalkar mı?

Karşılıksız çek nedeniyle doğan yaptırımlar, borcun ödenmesi ve alacaklının tatmin edilmesi halinde ortadan kalkabilir. Ödeme, çoğu durumda asıl borcun yanı sıra ferileri de kapsayacak şekilde yapılmalıdır. Şikâyetten vazgeçilmesi de ceza sürecini etkileyebilir. Ancak ödeme şekli, zamanı ve kapsamı somut olaya göre değerlendirilir. Bu nedenle ödeme, her ihtilafta aynı sonucu doğurmaz.

• Borç ve feriler birlikte değerlendirilebilir.
• Şikâyetten vazgeçme önem taşır.
• Somut olayın koşulları belirleyicidir.

Birden fazla karşılıksız çek varsa ne olur?

Birden fazla karşılıksız çek bulunması halinde her çek ayrı bir değerlendirmeye konu olabilir. Aynı kişi tarafından düzenlenen farklı çeklerde karşılıksızlık tespit edilirse, her çek için ayrı şikâyet, ayrı ceza ve ayrı sonuç gündeme gelebilir. Bu durum, toplam yaptırımın artmasına yol açabilir. İbraz tarihleri, keşide tarihleri ve şikâyet süreleri her çek bakımından ayrıca incelenir.

• Her çek bağımsız ele alınabilir.
• Toplam yaptırım ağırlaşabilir.
• Tarihlerin ayrı takibi gerekir.

Karşılıksız çek ile sahte çek arasındaki fark nedir?

Karşılıksız çek, gerçek bir çekin hesabında yeterli karşılık bulunmamasıyla ortaya çıkar. Sahte çek ise düzenlenişi veya içeriği itibarıyla gerçeğe aykırı olan, sahtecilik unsuru taşıyan belgedir. İlkinde sorun ödeme gücünün olmamasıdır, ikincisinde ise belgenin doğruluğu ve hukuka uygunluğu ortadan kalkar. Bu nedenle cezai ve hukuki değerlendirme bakımından iki kavram birbirinden ayrılır.

• Karşılıksızlık ödeme yetersizliğidir.
• Sahtecilik belge güvenliğine ilişkindir.
• Ceza rejimi farklılaşabilir.

Çekin karşılığı yoksa alacaklı hangi haklara sahiptir?

Çekin karşılığı yoksa alacaklı, karşılıksız işlem yaptırarak çekin durumu hakkında resmi kayıt oluşturabilir. Buna ek olarak şikâyet hakkını kullanabilir ve alacağın tahsili için hukuki yollara başvurabilir. İcra takibi, ceza şikâyeti ve diğer alacak davaları somut duruma göre gündeme gelebilir. Alacaklının hakları, ibraz ve şikâyet sürelerine uyulmasına bağlı olarak güç kazanır.

• Karşılıksız işlem kaydı önemlidir.
• Şikâyet hakkı kullanılabilir.
• Hukuki takip seçenekleri doğabilir.