Lisansüstü Eğitim Gören TSK Personelinin Derece ve Kademe İlerlemesi

Bu makale çalışmasında Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapan askeri personelin tamamlamış olduğu lisansüstü eğitimlerin derece ve kademelerine olan etkisi incelenecektir. 

A. 926 Sayılı TSK Personel Kanunu Bakımından Değerlendirme

1) Subaylar Bakımından

Lisansüstü eğitim yapan subaylara öğrenim kıdemi verilmesi hususu, 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun 36. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, Türk Silahlı Kuvvetleri adına veya personelin kendi nam ve hesabına olmak üzere, ihtiyaç duyulan bilim dallarında lisansüstü eğitim yapan subaylara belirli şartlar dahilinde öğrenim kıdemi verilebilmektedir.

Mevzuata göre;

• Yüksek lisans yapanlara 1 yıl,
• Yüksek lisans üzerine doktora yapanlara ilave 1 yıl,
• Doğrudan doktora yapanlara 2 yıl,
• Doçent unvanını alanlara ilave 1 yıl,

olmak üzere toplamda en fazla 3 yıl öğrenim kıdemi verilebilmektedir.

Bu kıdemin verilmesi, otomatik bir hak olmayıp;

• Mezuniyet notları,
• Performans ve değerlendirme puanları,
• Hizmet geçmişi,
• Disiplin durumu

gibi ölçütler esas alınarak kontenjan dahilinde yapılmaktadır.

2) Astsubaylar Bakımından

Astsubaylar yönünden öğrenim kıdemi meselesi 926 sayılı Kanun’un 83. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre:

Astsubaylar yalnızca kendi nam ve hesaplarına yaptıkları yüksek lisans öğrenimleri bakımından öğrenim kıdemi alabilirler.

Astsubayların, kuvvet hesabına lisansüstü eğitime gönderilmesi sistemi bulunmamaktadır. Bu yönüyle subaylar ile astsubaylar arasında hukuki statü farkı vardır.

B.Türk Silahli Kuvvetleri Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği Bakımından Değerlendirme

Türk Silahlı Kuvvetler nezdinde görev yapan subay ve astsubayların lisansüstü eğitim tamamlaması halinde verilecek kıdeme ilişkin esaslar, TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinde detaylı olarak gösterilmiştir. Nitekim mezkur yönetmeliğin kapsam başlıklı 2.maddesinde ‘’ Bu Yönetmelik; kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli; subaylardan; tıpta uzmanlık eğitimi haricinde, kuvvet nam ve hesabına/kendi nam ve hesabına yurt içi veya yurt dışı üniversitelerde lisansüstü eğitime iştirak edecekleri, astsubaylardan; kendi nam ve hesabına yurt içi veya yurt dışı üniversitelerde yüksek lisans eğitimine iştirak edecekleri kapsar.’’ şeklinde hüküm mevcuttur. İlgili hüküm incelendiğinde subay personelin kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı namına da lisansüstü eğitim görebilecekleri düzenlenmişken, astsubayların sadece kendi nam ve hesabına eğitim görebilecekleri ve bu surette kıdem alabilecekleri düzenlenmiştir. 

TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin madde 5 vd. Hükümlerinde kuvvet nam ve hesabına yapılan lisansüstü eğitim düzenlenmiştir. Buna göre kuvvet komutanlıkları nam ve hesabına alınacak lisansüstü eğitimler yurt içinde olabileceği gibi yurt dışında da olabilir. Yönetmeliğin 5.maddesinde yurt içinde yapılacak eğitimlerde, eğitim kurumlarının seçilmesinde önceliğin Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki enstitülere verileceği belirtilmiştir. 

Kuvvet komutanlıkları nam ve hesabına yapılacak lisansüstü eğitimlere başvuru koşulları TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin 8.maddesinde;

‘’Kuvvet nam ve hesabına lisansüstü eğitime tefrik edilmeye aday personel için başvuru koşulları şunlardır:

a) Subay olmak.

b) Kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından belirlenen notun üzerinde lisans eğitimi bitiriş notuna; doktora eğitimi için de yüksek lisans yapılmamış ise lisans, yapılmış ise yüksek lisans notuna sahip olmak.

c) Daha önceden, kuvvet nam ve hesabına veya kendi nam ve hesabına, aynı seviyede yurt içi veya yurt dışı bir lisansüstü eğitim programına katılmamış olmak.

ç) Sıralı sicil amirlerince düzenlenecek nitelik belgesi müspet olmak.

d) Müracaat tarihinde, sicil notu ortalamasının sicil tam notunun yüzde doksan ve daha üstünde olmak.

e) Yurt içinde ve yurt dışında başvurduğu program ile ilgili senato/enstitülerin kurullarınca belirlenen başvuru koşullarına sahip olmak.

f) Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş, genel veya özel af kanunları kapsamına girmiş, hükümlülüklerine ilişkin kayıtları adlî sicilden çıkarılmış olunsa bile;

1) Millete ve Devlete karşı suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasnii, ırza geçmek, sarkıntılık, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, fuhşiyata tahrik, gayri tabii mukarenet, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar ile kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma suçlarından birisinden mahkûm olmamak.

2) Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan suçları ile 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanununun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan mahkûm olmamak.

3) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, yukarıdaki bentlerde belirtilen suçların dışındaki suçlardan, toplam olarak 21 gün ve daha fazla hapis, oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezası ile mahkûm veya cezalandırılmış olmamak.’’

Şeklinde gösterilmiştir. Yönetmelik metninde aranan şartlarda da görüldüğü üzere kuvvet komutanlıkları nam ve hesabına lisansüstü eğitime tefrik edilebilmek için subay olma şartını aramaktadır. Yine bu kapsamda eğitime tefrik edilebilmek için TCK’da ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu’nda düzenlenen ve yönetmelikte katalog olarak sayılan suçların işlenmemiş olması gerekmektedir. 

TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin 9.maddesinde kendi nam ve hesabına lisansüstü eğitim gören subay ve astsubay personelin, eğitime Kabul edilemesini takiben 2 ay içerisinde ilgili kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığına, Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin lisansüstü eğitim durumunun takip edilebilmesi amacıyla bilgi vermesi gerekmektedir. Yine aynı şekilde kendi nam ve hesabına yurt içinde eğitim gören personel talep etmesi halinde eğitimlere katılım sağlayabilmek için yıllık izninden mahsuben izin alabilecektir. Lisansüstü eğitim gören personelin eğitim durumunun takibi, başarısızlık halinde rütbe terfii açısından önemlidir. Nitekim 926 sayılı TSK Personel Kanunun madde 36 ve 83 hükümlerinde öğrenim gören subay ve astsubay personelin başarısız olması halinde öğrenimde kaldıkları süreler rütbe terfi için beklemeleri gereken sürelere eklenecektir.  

TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin 10.maddesinde öğrenim kıdemi verilmesinin esasları düzenlenmiştir. Buna göre Kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından ihtiyaç duyulan yüksek lisans eğitim dalları ile yıllık kontenjan miktarları Personel Temin ve Yetiştirme Planlarında belirtilmektedir. Söz konusu planlarda yıllık kontenjan, kendi nam ve hesabına yüksek lisans eğitimi yapacak personel ile kuvvet nam ve hesabına yüksek lisans eğitimi yapacak personel için ayrı ayrı gösterilmektedir.

Kuvvet nam ve hesabına öğrenim gören subay personellere, yukarıda sayılan şartları sağlamaları halinde öğrenim kıdemi verilebilecektir. Söz konusu kıdem de 926 sayılı TSK Personel Kanunu ve Subay Sicil Yönetmeliği uyarınca verilecektir. 

Kendi nam ve hesabına lisansüstü eğitim gören subay ve astsubay personele öğrenim kıdemi alma şartlarını taşıyanlardan belirlenecek kontenjana göre kıdem verilebilecektir. Kontenjana girecek personelin belirlenmesi nitelik puanına göre belirlenecektir. Nitelik puanının nasıl belirleneceği TSK Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinin madde 10/b hükmünde gösterilmiştir. Buna göre nitelik puanı ‘’ Yüksek lisans eğitimi bitiriş notunun yüzde kırkı,Lisans eğitimi bitiriş notunun yüzde onu, Sicil notu ortalamasının yüzde kırkı, Mükâfatlar ve cezaların yüzde onu’’ dikkate alınarak belirlenmektedir. Mükâfatların hesaplanmasına ilişkin çizelge aşağıda verilmiştir:

Öğrenim kıdemi verilmesine ilişkin belirlenecek kontenjanda nitelik puanlarının eşit olması halinde öncelikle sicil notu ortalaması, eşitliğin bozulmaması durumunda sırasıyla akademik başarı, fiilî hizmet süresi ve rütbe dikkate alınacaktır. 

C) KUVVET NAM VE HESABINA YAPILAN LİSANSÜSTÜ EĞİTİMLER

TSK nam ve hesabına yapılacak lisansüstü eğitimler:

• Personel Temin ve Yetiştirme Planlarında belirlenen,
• Kurumun ihtiyaç duyduğu alanlara yönelik,
• Kontenjanla sınırlı

şekilde yürütülür.

Yurt içi eğitimlerde, öncelik Milli Savunma Üniversitesi ve TSK bünyesindeki enstitülere verilmektedir.

D) BAŞVURU ŞARTLARI (2026 GÜNCEL SİSTEM)

Kuvvet nam ve hesabına lisansüstü eğitime ayrılabilmek için:

• Subay olmak,
• Belirlenen akademik başarı şartlarını sağlamak,
• Daha önce aynı seviyede bir lisansüstü eğitime katılmamış olmak,
• Performans ve değerlendirme notlarının yeterli düzeyde olması,
• Disiplin yönünden 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu kapsamında ağır yaptırım gerektiren fiilleri bulunmamak

şartları aranmaktadır.

Yüksek Lisansın Derece ve Kademe Üzerindeki Etkisi

Yüksek lisans, Türk Silahlı Kuvvetlerinde derece ve kademeyi doğrudan değil, öğrenim kıdemi yoluyla etkiler. Bu kıdem, personelin hizmet süresine eklenerek ilerleme hesabında dikkate alınır. Dolayısıyla sonuç, personelin statüsüne ve eğitim türüne göre değişir. Öğrenim kıdemi verilmediği durumlarda yüksek lisans tek başına derece veya kademe artışı sağlamaz.

TSK Yüksek Lisans Kıdeminin Hesaplanması

TSK yüksek lisans kıdemi, yapılan eğitimin türü ve personelin statüsüne göre hesaplanır. Subaylar için kanunda öngörülen şartlar oluştuğunda öğrenim kıdemi verilirken, astsubaylarda yalnızca kendi nam ve hesaplarına yapılan yüksek lisans dikkate alınır. Hesaplama, eğitim süresini aynen dereceye çevirmek şeklinde değil, mevzuatta belirlenen kıdem miktarı üzerinden yapılır.

Kuvvet Namına Yüksek Lisansın Anlamı

Kuvvet namına yüksek lisans, personelin kendi hesabına değil, kuvvet komutanlığının ihtiyacı ve planlaması doğrultusunda eğitime gönderilmesi anlamına gelir. Bu modelde eğitim, kurum yararına yapılan bir görevlendirme niteliği taşır. Sonuç olarak öğrenim kıdemi bakımından daha güçlü bir hukuki dayanak oluşur. Ancak her görevlendirme otomatik kıdem sonucunu doğurmaz.

Kendi Nam ve Hesabına Yüksek Lisans Yapan Subay ve Astsubay Arasındaki Fark

Kendi nam ve hesabına yüksek lisans yapan subay ile astsubay arasında öğrenim kıdemi bakımından önemli fark vardır. Subaylar, kanundaki şartları taşıdıkları ölçüde öğrenim kıdemi alabilir. Astsubaylar ise sadece kendi nam ve hesaplarına yaptıkları yüksek lisans nedeniyle değerlendirilir. Bu nedenle aynı diploma, farklı personel sınıflarında aynı sonucu doğurmaz.

Yüksek Lisansın Derece ve Kademe Kazandırması

Yüksek lisans, her durumda sabit bir derece veya kademe vermez. TSK uygulamasında esas olan, öğrenim kıdemi verilmesidir ve bu kıdem personelin ilerlemesine etki eder. Yüksek lisansın sonucu, subay veya astsubay olunmasına, eğitimin kurum hesabına yapılıp yapılmamasına ve ilgili mevzuat şartlarının oluşmasına bağlıdır. Bu nedenle tek ve kesin bir sayı verilmez.

TSK Derece Kademe Tablosunda Öğrenim Kıdeminin Yeri

TSK derece kademe tablosunda öğrenim kıdemi, normal hizmet süresine eklenen özel bir değerlendirme unsurudur. Derece ve kademe hesabı yalnızca fiili hizmete göre yapılmaz; mevzuatın izin verdiği öğrenim kıdemi de dikkate alınır. Böylece personelin ilerleme tarihi öne çekilebilir. Ancak bu etki, ilgili sınıf ve kadro şartlarıyla birlikte değerlendirilir.

Tezsiz Yüksek Lisansın Öğrenim Kıdemine Etkisi

Tezsiz yüksek lisansın öğrenim kıdemine etkisi, güncel mevzuatın açık düzenlemesine göre değerlendirilir. Uygulamada her yüksek lisans programı aynı sonucu doğurmaz; programın türü, kurum ihtiyacı ve onay şekli önem taşır. Bu nedenle tezsiz yüksek lisans yapan personel bakımından doğrudan kıdem sonucu varsayılmamalıdır. Somut durum, ilgili yönetmelik hükümleriyle kontrol edilmelidir.

Öğrenim kıdemi ile derece ve kademe ilerlemesi arasındaki ilişki nedir?

Öğrenim kıdemi ile derece ve kademe ilerlemesi arasında dolaylı bir ilişki vardır. Öğrenim kıdemi, personelin hizmet süresine eklenerek ilerleme değerlendirmesinde dikkate alınır. Bu nedenle eğitim, doğrudan bir unvan artışı değil, kıdem avantajı sağlar. Sonuç, terfi mekanizması ve görev statüsüyle birlikte ortaya çıkar. Her durumda otomatik yükselme gerçekleşmez.

Subaylarda öğrenim kıdemi hangi şartlarda verilir?

Subaylarda öğrenim kıdemi, lisansüstü eğitimin niteliği ve personelin durumuna göre verilir. Eğitim kuvvet namına yapılmışsa veya kendi nam ve hesabına yapılmış olsa bile kanuni şartlar gerçekleşmişse kıdem tanınabilir. Mezuniyet, değerlendirme puanı, hizmet geçmişi ve disiplin durumu önem taşır. Kıdem, kontenjan ve idari onay süreçlerine de bağlıdır.

Astsubaylarda yüksek lisansın etkisi nasıl ortaya çıkar?

Astsubaylarda yüksek lisansın etkisi, esas olarak kendi nam ve hesaplarına yaptıkları eğitim üzerinden ortaya çıkar. Bu personel sınıfında kuvvet hesabına gönderilme sistemi bulunmadığı için değerlendirme daha sınırlıdır. Öğrenim kıdemi, ancak mevzuatın açık izin verdiği ölçüde uygulanır. Bu nedenle astsubaylar açısından lisansüstü eğitim ile derece-kademe sonucu arasında doğrudan bağ kurulamaz.

Yüksek lisans yapan personel için hesaplama neden statüye göre değişir?

Yüksek lisans yapan personel için hesaplama, statüye göre değişir çünkü subay ve astsubay için farklı düzenlemeler uygulanır. Ayrıca eğitim kurumunun niteliği, görevlendirme biçimi ve hizmet ihtiyacı da sonuca etki eder. Aynı akademik program, bir personelde öğrenim kıdemi doğururken diğerinde doğurmayabilir. Bu farklılık, TSK personel rejiminin özelliğidir.

Derece ve kademe artışında tebliğ ve idari işlem neden önemlidir?

Derece ve kademe artışında tebliğ ve idari işlem önemlidir çünkü öğrenim kıdemi kendiliğinden işleyen bir sonuç değildir. Kıdemin personel özlük dosyasına işlenmesi, ilgili makamların incelemesi ve onayı gerekir. Belgelerin eksiksiz sunulması, mezuniyetin doğrulanması ve uygun sınıf şartlarının aranması zorunludur. İşlem tamamlanmadan kıdem avantajı doğmuş sayılmaz.

Uygulamada hangi belgeler derece ve kademe hesabında dikkate alınır?

Uygulamada derece ve kademe hesabında diploma, transkript, mezuniyet belgesi ve görevlendirme yazısı dikkate alınır. Eğitim kuvvet namına yapılmışsa sevk ve onay belgeleri ayrıca önem taşır. Kendi nam ve hesabına yapılan eğitimlerde ise programın türü ve mezuniyet tarihi incelenir. Belgeler, öğrenim kıdeminin varlığını ve süresini ispatlayan temel unsurlardır.

Yüksek lisans yapan personel için sonuç nasıl özetlenebilir?

Yüksek lisans yapan personel için sonuç, eğitim türüne ve personel statüsüne göre özetlenmelidir. Subaylarda öğrenim kıdemi daha geniş uygulanabilirken, astsubaylarda kapsam daha dardır. Yüksek lisans, her zaman doğrudan derece veya kademe vermez; çoğu durumda kıdem hesabı üzerinden etki doğurur. Somut olayda güncel mevzuat ve personel sınıfı birlikte değerlendirilmelidir.