Yüz kızartıcı suçlar, kanunlarda tek bir listesi bulunmayan, Anayasa'da ve özel kanunlarda örnek suçlarla anılan suç grubudur. En sık sayılanlar zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma ve hileli iflastır. Bir suçun engel oluşturup oluşturmadığı, mahkûmiyetin hangi kanunun alanında (memurluk, avukatlık, seçilme gibi) değerlendirildiğine göre belirlenir.
Özet Bilgi
Yüz kızartıcı suçlar TCK'da tanımlı değildir; Anayasa m.76 ve özel kanunlar kendi listelerini yazar. 657 m.48/A-5 memuriyete engel 14 suç sayar ve kasten işlenen suçtan 1 yıl hapis cezasını da engel yapar; avukatlıkta eşik 2 yıldan fazla hapistir. Anayasa Mahkemesi 8.10.2025 tarihli kararıyla yalnızca Gümrük Kanunu'ndaki "gibi yüz kızartıcı suçlar" ibaresini iptal etti. Memnu hakların iadesi için infazdan sonra 3 yıl beklenir. HAGB, erteleme ve adli para cezasının etkisi kanuna göre değişir.
Bu rehberde yüz kızartıcı suçların kanunlardaki yerini, hangi kanunda hangi suçların sayıldığını, Anayasa Mahkemesi'nin 8 Ekim 2025 tarihli iptal kararını, HAGB, erteleme ve adli para cezasının etkisini, sicilden silinmeyi ve meslek bazlı sonuçları anlatıyoruz. Bilgiler Anayasa'nın ve 657, 1136, 2802, 926, 5188, 2839, 2820, 4857, 5237, 5271 ve 5352 sayılı kanunların güncel metinlerine ve Resmî Gazete'de yayımlanan karara dayanır.
Yüz Kızartıcı Suçlar Nelerdir?
Yüz kızartıcı suçlar, kişinin dürüstlüğüne ve güvenilirliğine zarar veren ve bu yüzden bazı görev, meslek ve haklardan yoksun bırakma sonucu doğuran suçlardır. Anayasa'nın 76. maddesi zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflası örnek olarak sayar. Diğer kanunlar kendi listelerini yazar.
- 14 suçMemuriyete engel liste657 s.K. m.48/A-5
- 1 yılMemurda kasten işlenen suç eşiği657 s.K. m.48/A-5
- 2 yıldan fazlaAvukatlıkta kasten işlenen suç eşiği1136 s.K. m.5/a
- 3 yılMemnu hakların iadesinde bekleme5352 s.K. m.13/A
- 8.10.2025AYM iptal kararı tarihiE.2025/136, K.2025/200
Yüz Kızartıcı Suç Nedir? Türk Ceza Kanunu'nda Tanımı Var mı?
Yüz kızartıcı suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda tanımlanmış bir suç türü değildir. TCK'da bu adla bir bölüm ya da liste yoktur. Terim Anayasa'da ve TCK dışındaki bazı kanunlarda, bir hakkın veya görevin şartı olarak geçer. Anayasa Mahkemesi de 2025 tarihli kararında hiçbir kanunda bu suçların hangileri olduğunun açıkça yazılmadığını belirtmiştir.
Terimin kanun koyucu için işlevi şudur: "zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi" denilerek benzer nitelikteki suçlar da kapsama alınır. Bu yöntem uygulamada iki soruna yol açar. Birincisi, sayılanlar dışındaki suçların kapsamda olup olmadığı belirsiz kalır. İkincisi, her kanunun listesi biraz farklı olduğu için aynı mahkûmiyet bir meslekte engel, başka bir meslekte engel olmayabilir. Bu yazının geri kalanı bu iki sorunun cevabını kanun metinlerinden çıkarır.
İki kavram ayrı çalışır. Ceza hukukunda yüz kızartıcı suç, bir mahkûmiyetin hak yoksunluğu doğurmasıyla ilgilidir. Disiplin hukukunda 657 sayılı Kanun'un 125/E-g bendi suç aramaz, memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketi arar. Disiplin yönü için DMK 125/E-G yazımıza bakabilirsiniz.
Yüz Kızartıcı Suçlar Listesi: Hangi Kanun Hangi Suçları Sayıyor?
Tek bir yüz kızartıcı suçlar listesi yoktur. Her kanun kendi sayımını yapar ve listeler birbirine benzese de aynı değildir. Aşağıdaki tablo, ifadenin ya da benzer bir suç sayımının geçtiği başlıca kanunları, sayılan suçları ve af, erteleme, HAGB gibi kurumların etkisini bir arada gösterir.
| Kanun ve alan | Sayılan suçlar | Af, erteleme, HAGB |
|---|---|---|
| Anayasa m.76, 2839 m.11 (milletvekili seçilme) | Zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar; kaçakçılık, ihaleye fesat, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemleri | Affa uğramış olsalar bile seçilemezler |
| 2820 m.11 (siyasi partiye üyelik) | Basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar; kaçakçılık, ihaleye fesat, Devlet sırlarını açığa vurma | Bu suçlardan biriyle mahkûm olanlar üye olamaz |
| 657 m.48/A-5 (devlet memurluğu) | Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat, edimin ifasına fesat, aklama, kaçakçılık. "Yüz kızartıcı" ifadesi geçmez | Affa uğramış olsa bile engel |
| 1136 m.5 (avukatlık) | 657'deki listeye benzer sayım; m.5/2 bu sayılan suçlara "yüz kızartıcı suçlar" der | Ceza ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya af görmüş olsa da kabul edilmez |
| 2802 m.8/h (hâkim ve savcı yardımcılığı) | Devletin şahsiyetine karşı suçlar; zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suç; kaçakçılık, ihaleye fesat, Devlet sırlarını açığa vurma | Affa uğramış olsa bile engel |
| 926 m.50, 78 (subay, astsubay) | Devletin şahsiyetine karşı suçlar; zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, iftira gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar; kaçakçılık, ihaleye fesat | Ertelenmiş, seçenek yaptırıma çevrilmiş, HAGB verilmiş veya af görmüş olsa bile |
| 5188 m.10/d (özel güvenlik) | Devletin güvenliğine, anayasal düzene, özel hayata, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu suçları, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat, aklama, kaçakçılık, fuhuş | Mahkûmiyet veya bu suçlardan HAGB kararı verilmiş olması engeldir |
| 5411 m.8/d (banka kurucu ortakları), 5684 m.3 (sigorta kurucuları) | Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı veya güveni kötüye kullanma, dolanlı veya hileli iflas gibi yüz kızartıcı suçlar; kaçakçılık, ihaleye fesat, aklama, vergi kaçakçılığı | Affa uğramış olsalar bile |
| 4458 m.227 (gümrük müşavir yardımcısı) | Kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere şahadet, suç tasnii, iftira. "Gibi yüz kızartıcı suçlar" ibaresi iptal edildi | Affa uğramış olsalar dahi |
Anayasa m.76 ve seçilme engeli
Anayasa'nın 76. maddesi, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giyenlerin ve sayılan suçlardan biriyle mahkûm olanların, affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemeyeceğini söyler. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun 11. maddesi aynı listeyi tekrar eder ve kaçakçılıkta istimal ve istihlak kaçakçılığını kapsam dışında bırakır. Siyasi Partiler Kanunu'nun 11. maddesi de benzer bir listeyi üyelik engeli yapar.
657 m.48/A-5: memuriyete engel suçlar
Memurluk bakımından en çok aranan kanun 657'dir ve bu kanunun 48. maddesi "yüz kızartıcı" ifadesini hiç kullanmaz. Bent iki ayrı ölçüt koyar. Birincisi, Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamaktır. İkincisi, affa uğramış olsa bile sayılan 14 suçtan mahkûm olmamaktır. Bu suçlarda ceza miktarı aranmaz.
Bentte zamanla değişiklikler olmuştur. Anayasa Mahkemesi, 25.2.2010 tarihli ve E.2008/17, K.2010/44 sayılı kararıyla bentteki "milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk" ibaresini iptal etmiştir (mevzuat.gov.tr dipnotu). Bentteki "affa uğramış olsa bile" ibaresi bugün yürürlüktedir. Memurluğa girişin ayrıntıları için ceza mahkûmiyetinin memuriyete etkisi yazımıza bakabilirsiniz.
Avukatlık, hâkimlik ve noterlik
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 5. maddesi, kasten işlenen suçtan iki yıldan fazla hapis cezasını veya sayılan suçlardan mahkûmiyeti engel sayar. Maddenin ikinci fıkrasına göre bu suçlardan, yani yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenler, cezaları ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa da avukatlığa kabul edilmez. 2802 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (h) bendi hâkim ve savcı yardımcılığı için üç aydan fazla hapis cezasını, ayrıca yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçları engel yapar. Noterlik stajında 1512 sayılı Kanun'un 7. maddesi 657'nin 48. maddesine gönderme yapar. Avukatlık yolu için avukat nasıl olunur yazımıza bakabilirsiniz.
Askerlik: subay ve astsubay
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 50. maddesi (subaylar) ve 78. maddesi (astsubaylar) ertelenmiş, seçenek yaptırıma çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş veya affa uğramış olsa bile sayılan yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlardan hükümlü olanlar hakkında Emekli Sandığı hükümlerinin uygulanmasını öngörür. Mahkeme bu suçlardan ya da kasten işlenen bir yıl veya daha fazla hapis cezasından mahkûmiyette, mahkûmiyetle birlikte TSK'dan çıkarmaya karar verir.
Hangi Kanunlarda "Yüz Kızartıcı Suç" İfadesi Geçer, Hangilerinde Geçmez?
İfade Anayasa'da ve 1136, 2802, 2820, 2839, 926, 5411, 5684 ile 657'nin disiplin hükmünde geçer. 657'nin 48. maddesi, 5188, 5580, 5253 ve 2918 gibi kanunlar ise ifadeyi kullanmaz, suçları tek tek sayar ya da hapis süresi eşiği koyar. Kaynaklarda "yüz kızartıcı suç" diye anılan engellerin bir kısmı aslında bu ikinci grupta yer alır.
| Kanun | Alan | Ölçüt |
|---|---|---|
| 657 m.48/A-5 | Devlet memurluğuna giriş | Kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis; 14 suç sayımı |
| 5188 m.10/d | Özel güvenlik görevlisi | Kasten 1 yıl veya daha fazla hapis; sayılan suçlardan mahkûmiyet veya HAGB; bazı suçlarda devam eden kovuşturma |
| 5580 m.4 | Özel okul kurucusu ve personeli | Kasten 1 yıl veya daha fazla hapis; zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve diğer sayılan suçlar |
| 5253 m.3 | Dernek organlarında görev | Terörün finansmanı, uyuşturucu imal ve ticareti, aklama mahkûmiyeti; memnu hakların iadesi kararında uygulanmaz |
| 2918 m.41/1-e | Sürücü belgesi | TCK 188, 190, 191, 5607 m.4/7 ve 6136 m.12 suçlarından hüküm kaydı bulunmaması |
| 4857 m.25/II | İş sözleşmesinin haklı feshi | Güveni kötüye kullanma, hırsızlık gibi davranışlar; işyerinde işlenen ve ertelenmeyen, 7 günden fazla hapis cezası gerektiren suç |
Polis alımında da aynı tablo geçerlidir. Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği'nin 6.6.2015 tarihli ve 29378 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan metni adayın kendisi ve eşi için kasten işlenen bir yıl veya daha fazla hapis cezasını, affa uğramış veya HAGB verilmiş olsa bile sayılan suçlardan mahkûmiyeti ve devam eden soruşturma ya da kovuşturmayı engel sayar. Yönetmelik sonradan değişmiş olabileceğinden başvuru ilanındaki güncel şartlar ayrıca kontrol edilmelidir. Şartlar için polis nasıl olunur yazımıza bakabilirsiniz.
Anayasa Mahkemesi "Yüz Kızartıcı Suç" İbaresini İptal Etti mi?
Evet, ancak yalnızca bir kanundaki ibareyi. Anayasa Mahkemesi, 8 Ekim 2025 tarihli ve E.2025/136, K.2025/200 sayılı kararıyla 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 227. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki "gibi yüz kızartıcı suçlar" ibaresini oybirliğiyle iptal etti. Karar 24 Aralık 2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.
Karar neye dayanıyor?
Başvuruyu Danıştay Onuncu Dairesi yaptı. Gümrük müşavir yardımcısı olabilmek için sayılan suçlardan mahkûm olmama şartı aranıyor, listeden sonra da "gibi yüz kızartıcı suçlar" deniyordu. Mahkeme çalışma hakkına getirilen sınırlamayı Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddeleri yönünden inceledi ve ibareyi bu maddelere aykırı buldu. Gerekçenin özü şudur: Çalışma hakkını sınırlayan kuralların keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olması gerekir. Gümrük Kanunu'nda, TCK'da veya başka bir kanunda yüz kızartıcı suçların hangileri olduğuna ilişkin açık bir hüküm yoktur, bu nedenle sayılanlar dışında hangi suçların mesleğe engel olacağı belirsizdir. Başvurucu Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine de dayanmıştı, Mahkeme bu maddeler yönünden ayrıca inceleme yapmaya gerek görmedi.
Karar ayrıca şunu belirtir: ibarenin Anayasa'nın 76. maddesinde de geçmesi, kavramın kullanıldığı kanuni düzenlemelerin doğrudan Anayasa'ya uygun olduğu sonucunu doğurmaz. Temel haklara müdahale oluşturan durumlarda bu suçların belirlenmesi yetkisini idarenin veya yargı makamlarının takdirine bırakmak mümkün değildir.
İptal yalnızca Gümrük Kanunu'nun ilgili bendi için hüküm doğurur. Anayasa'nın 76. maddesinde ve 1136, 2802, 2820, 2839, 926, 5411, 5684 sayılı kanunlarda ifade bugün metinde durmaktadır; bu kanunlara ilişkin ayrı bir iptal kararı bulunmamaktadır. Karar gerekçesi, aynı ifadeyi kullanan diğer hükümler için açılacak dava ve itirazlarda ileri sürülebilecek bir dayanaktır. Sonucu ilgili mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır, bu nedenle haklarınızın etkilendiği somut bir durum varsa kararın güncel uygulamasına bakılmalıdır.
"Affa uğramış olsa bile" ibaresi iptal edildi mi?
Hayır. 657 sayılı Kanun'un 48/A-5 bendinden iptal edilen ibareler, yukarıda anılan 2010 tarihli kararla "milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk" ifadesidir. Aynı maddenin 8. alt bendi (güvenlik soruşturması) ise Anayasa Mahkemesi'nin 24.7.2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. "Affa uğramış olsa bile" ibaresinin iptaline ilişkin bir karar mevzuat dipnotlarında görünmemektedir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının güncel durumu için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.
Yüz Kızartıcı Suçtan Memur Olunur mu?
Olunamaz. 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin A/5 bendinde sayılan suçlardan biriyle mahkûm olan kişi, ceza miktarına bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile devlet memurluğuna alınmaz. Aynı sonuç kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası için de geçerlidir. Taksirli suçlar bu ölçütün dışındadır.
Memur olduktan sonra mahkûmiyet
Memurluğa alınma şartlarından birini görev sırasında kaybeden memurun memurluğu, 657 sayılı Kanun'un 98. maddesinin (b) bendi gereği sona erer. Bu sonuç şartın kaybına bağlıdır ve bir disiplin cezası sayılmaz. Disiplin yönünden ayrıca m.125/E-g gündeme gelebilir. Bu bent ceza mahkûmiyeti aramaz, fiilin memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici olmasını arar. Kanun disiplin kovuşturmasının ceza kovuşturmasına engel olmadığını da açıkça yazar. Disiplin cezalarının çeşitleri için memur disiplin cezaları, çıkarma cezası için devlet memurluğundan çıkarma yazılarına bakabilirsiniz.
İdare böyle bir işlem tesis ettiğinde dava açma süresi, özel bir süre öngörülmediyse, yazılı bildirimden itibaren idare mahkemelerinde 60 gündür (2577 sayılı İYUK m.7). Süre kısa olduğundan işlemin tarihi baştan not edilmelidir.
Yüz Kızartıcı Suç ile Kasten İşlenen Suçtan 1 Yıl Hapis Arasındaki Fark Nedir?
İki ölçüt farklı sorular sorar. Listedeki suçlarda soru "hangi suç işlendi" sorusudur ve ceza miktarı önemsizdir. Kasten işlenen suçtan bir yıl ölçütünde ise suçun türü önemsizdir, soru "ceza kaç yıl" sorusudur. 657 m.48/A-5 bu iki ölçütü birlikte uygular. Hırsızlıktan verilen kısa bir ceza birinci ölçütten, kasten yaralamadan verilen iki yıllık hapis ikinci ölçütten engel oluşturur.
- Suçun türüne bakınMahkûmiyet listedeki suçlardan biri mi? Evetse ceza miktarına bakılmaksızın engel doğar.
- Kasıt ve ceza süresine bakınSuç kasten mi işlenmiş ve hapis cezası eşiği aşıyor mu? Memurda eşik bir yıl, avukatta iki yıldan fazla, hâkim yardımcılığında üç aydan fazladır.
- Ceza türünü belirleyinHapis mi, adli para mı, ertelenmiş mi, HAGB mi? Her kanun bu kurumlara farklı sonuç bağlar.
- İlgili kanunun metnine bakın"Affa uğramış olsa bile" veya "ertelenmiş olsa da" gibi ifade var mı?
- Sicil ve arşiv kaydını kontrol edinKaydın durumunu ve silinme tarihini öğrenin. Silinmenin engeli kaldırıp kaldırmadığı yine ilgili kanuna bağlıdır.
HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası Yüz Kızartıcı Suç Engelini Kaldırır mı?
Genel bir cevap yoktur, sonuç kanuna göre değişir. HAGB mahkûmiyet sonucu doğurmaz, ancak 5188 ve 926 gibi kanunlar HAGB'yi açıkça engel sayar. Erteleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz, 1136 ve 926 bunu açıkça yazar. Listedeki suçlarda adli para cezası da mahkûmiyettir, çünkü 657'de ceza miktarı aranmaz.
| Kurum | Hukuki niteliği | Yüz kızartıcı suç engeline etkisi |
|---|---|---|
| Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m.51) | İki yıl veya daha az hapis; mahkûmiyet hükmü vardır, infaz ertelenir | 1136 m.5/2 ve 926 açıkça "ertelenmiş olsa da" der; 657 m.48/A-5 listedeki suçlarda "affa uğramış olsa bile" der ve ertelemeyi ayrıca istisna etmez |
| HAGB (CMK m.231) | Kurulan hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz; 5 yıl denetim süresi; süre içinde kasten suç işlenmezse dava düşer | Genel kural engel doğurmaması yönündedir; 5188, 926 ve polis yönetmeliği ise HAGB'yi açıkça sayar. HAGB kaydı ancak soruşturma veya kovuşturma kapsamında istenebilir (5352 m.6) |
| Adli para cezası | Hapis cezasından çevrilebilir veya doğrudan verilebilir; mahkûmiyettir | 657'de listedeki suçlarda ceza miktarı aranmadığı için engel doğurur; kasten işlenen suçtan 1 yıl ölçütünde "hapis cezası" aranır |
| Seçenek yaptırım | Kısa süreli hapsin yerine uygulanır | 926 açıkça sayar; diğer kanunlarda ilgili madde metni ve yargı kararları birlikte değerlendirilmelidir |
CMK'nın 231. maddesi 16.7.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir. Yürürlükteki metne göre HAGB iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında mümkündür ve denetim süresi beş yıldır. Kararın ayrıntıları için HAGB nedir ve adli para cezası yazılarına bakabilirsiniz. TCK m.53/4'e göre kısa süreli hapis cezası ertelenmişse TCK'nın kendi hak yoksunlukları uygulanmaz (TCK 53 maddesi). Bu kural, yukarıdaki özel kanunların kendi açık hükümlerinin önüne geçmez.
Yüz Kızartıcı Suçlar Sicilden Ne Zaman Silinir?
Adli sicil kaydı, infazın tamamlanması gibi nedenlerle silinerek arşiv kaydına alınır (5352 s.K. m.9). Arşiv kaydı Anayasa m.76 ve TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde, memnu hakların iadesi kararı alınmışsa 15 yıl, alınmamışsa 30 yıl sonra tamamen silinir. Diğer mahkûmiyetlerde süre 5 yıldır (m.12).
Sicil silinince engel kalkar mı?
Her zaman kalkmaz. Sicilin silinmesi ile kanunun engel saymaya devam etmesi ayrı konulardır. 657 m.48/A-5, TCK m.53'te belirtilen süreler geçmiş olsa bile ve affa uğramış olsa bile kasten işlenen suç ile sayılan suçlar için engeli sürdürür. 5352 sayılı Kanun'un 10. maddesi de arşiv bilgilerinin özel kanunlarda gösterilen hâllerde kamu kurum ve kuruluşlarınca istenebileceğini söyler. Dolayısıyla arşive alınmış bir kayıt, ilgili kanun izin veriyorsa yine görülebilir. Silme sürecini adli sicil kaydı sildirme ve arşiv kaydı yazılarında ayrıntılı anlattık.
Memnu hakların iadesi engeli kaldırır mı?
5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesi, TCK dışındaki kanunların mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunu açar. Şartlar şunlardır: cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemesi ve kişinin iyi hâlli olduğuna dair mahkemede kanaat oluşması. İnfaz af veya etkin pişmanlık dışında bir nedenle bitmişse süre, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıldır, ancak hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz.
Bu kararın etkisi kanuna göre değişir. Dernekler Kanunu'nun 3. maddesi, memnu hakların iadesi kararı verildiğinde dernek organlarına ilişkin engelin uygulanmayacağını açıkça yazar. 657 m.48 ise böyle bir hüküm içermez ve listedeki suçlarda "affa uğramış olsa bile" der. Bu yüzden listedeki suçlarda iade kararının memuriyet engelini kaldırıp kaldırmayacağı tartışmalıdır ve idareler engelin sürdüğünü ileri sürebilir. Somut dosyada güncel yargı kararlarına bakmak gerekir. Başvuru usulü için memnu hakların iadesi yazımıza bakabilirsiniz.
Yüz Kızartıcı Suç Hangi Mesleği Nasıl Etkiler?
Etki meslekten mesleğe değişir. Memurlukta kasten bir yıl ve 14 suçluk liste, avukatlıkta iki yıldan fazla hapis, hâkim yardımcılığında üç aydan fazla hapis, askerlikte TSK'dan çıkarma, özel güvenlikte HAGB dâhil engel, milletvekilliğinde seçilememe sonucu doğar. Aşağıdaki tablo dayanak maddeleri bir arada gösterir.
Öğretmen
Kamu okullarındaki öğretmenler devlet memuru olduğu için 657 m.48/A-5 ve m.125/E-g kuralları uygulanır. Özel okul kurucularında ve personelinde ise 5580 sayılı Kanun'un 4. maddesi geçerlidir: kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi sayılan suçlardan ceza almış olmak engeldir. Bu madde de "yüz kızartıcı" ifadesini kullanmaz.
Özel güvenlik görevlisi
5188 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (d) bendi, kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olmamayı şart koşar. Sayılan suçlarda ise mahkûmiyet olmasa bile hakkında HAGB kararı verilmiş olmak engeldir. Bunun yanında güvenlik soruşturmasının olumlu olması ayrıca aranır. Süreç için özel güvenlik görevlisi nasıl olunur yazımıza bakabilirsiniz.
Şoför ve ticari araç sürücüsü
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 41. maddesi sürücü belgesi için adli sicilde TCK'nın 188, 190 ve 191. maddeleri ile 5607 sayılı Kanun'un 4. maddesinin yedinci fıkrası ve 6136 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci ve devamı fıkralarındaki suçlardan hüküm kaydı bulunmamasını arar. Belge alındıktan sonra bu suçlardan mahkûmiyet hâlinde şartlar sağlanıncaya kadar belge geri alınır. Maddede "yüz kızartıcı" ifadesi yoktur. SRC ve mesleki yeterlilik belgelerindeki adli sicil şartları için ilgili yönetmeliğin güncel metni ayrıca kontrol edilmelidir; bu yazıda doğrulanamadığı için kapsam dışı bırakılmıştır.
Yüz Kızartıcı Suç Özel Sektörde İşten Çıkarma Nedeni mi?
4857 sayılı İş Kanunu'nda "yüz kızartıcı suç" ifadesi geçmez. İşveren, işçinin güveni kötüye kullanması, hırsızlık yapması veya işyerinde yedi günden fazla hapis cezası gerektiren ve ertelenmeyen bir suç işlemesi gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllerde sözleşmeyi bildirimsiz feshedebilir (m.25/II). Fesih hakkı olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır (m.26).
İki noktaya dikkat etmek gerekir. m.25/II-f yalnızca işyerinde işlenen suçu düzenler, işyeri dışındaki bir suç bu bentle feshe dayanak olmaz. İşçi işe girerken adli sicilini yanlış beyan ettiyse m.25/II-a'daki yanıltma hükmü devreye girebilir. TTK'da yönetim kurulu üyeliği için yüz kızartıcı suç ölçütü yer almaz. TCK m.53'e göre ise kasten işlenen suçtan hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar şirket yöneticisi veya denetçisi olunamaz.
Yüz Kızartıcı Suçlarda Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık hata, yüz kızartıcı suçların TCK'da tek bir listede toplandığını düşünmektir. İkinci hata, ertelenen ya da adli paraya çevrilen cezanın engeli her zaman kaldırdığını varsaymaktır. Aşağıdaki başlıklar kaynaklarda tekrarlanan başlıca yanlışları ve kanun metnindeki karşılıklarını özetler.
"657 m.48'de yüz kızartıcı suçlar yazar" hatası
657'nin 48. maddesinde bu ifade yoktur. İfade yalnızca 125. maddenin E/g bendinde, memurluk sıfatıyla bağdaşmayan bir hareketi anlatan disiplin ölçütü olarak geçer. Memuriyete engel suçlar 48/A-5'te ayrı bir sayımla düzenlenmiştir.
"Ceza ertelendiyse engel yoktur" hatası
Avukatlıkta ve askerlikte kanun ertelenmiş cezayı açıkça engel sayar. 657'de listedeki suçlarda "affa uğramış olsa bile" ibaresi vardır. TCK m.53/4 yalnızca TCK'nın kendi hak yoksunluklarını düzenler.
"Sicil silinince her şey biter" hatası
Adli sicil kaydının silinmesi, arşive alınması anlamına gelir. 657 m.48/A-5 TCK m.53'teki süreler geçse bile engeli sürdürür ve arşiv kaydı özel kanunlarda gösterilen hâllerde kurumlarca istenebilir.
"AYM bu ifadeyi tüm kanunlardan kaldırdı" hatası
İptal yalnızca 4458 sayılı Kanun'un 227/1-d bendindeki ibareyi kapsar. Anayasa'da ve diğer kanunlarda ifade yürürlüktedir. Kararın gerekçesi önemli bir argüman olarak ileri sürülebilir, ancak sonucu mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
"Kasten yaralama, tehdit, hakaret yüz kızartıcıdır" hatası
Bu suçlar hiçbir kanunun yüz kızartıcı suç listesinde sayılmaz. Memurlukta yine de kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ölçütü engel olabilir ve disiplin hukukunda fiilin niteliğine göre m.125/E-g gündeme gelebilir. Bunlar yüz kızartıcı suç sayımından ayrı yoldan doğan sonuçlardır.
Kanun numarası hatası
Adli Sicil Kanunu 5352 sayılıdır. Bazı kaynaklarda 5532 yazılması yanlıştır ve arşiv silme süreleri 5352 sayılı Kanun'un 12. maddesinde yer alır.
Yüz Kızartıcı Suçlar Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yüz kızartıcı suç nedir?
Yüz kızartıcı suç, kişinin dürüstlüğüne ve güvenilirliğine zarar verdiği kabul edilen, bu nedenle bazı görev, meslek ve haklardan yoksun bırakma sonucu doğuran suçlar için kullanılan bir ifadedir. TCK'da tanımlanmamıştır. Anayasa m.76'da ve bazı özel kanunlarda zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi örneklerle anılır.
Yüz kızartıcı suçlar listesi var mı?
Tek bir liste yoktur. Her kanun kendi sayımını yapar. Anayasa m.76, 657 m.48/A-5, 1136 m.5, 2802 m.8/h, 926 m.50 ve 5188 m.10 bu listelerin başlıcalarıdır. Listeler birbirine benzer, tamamen aynı olmaz. Bir suçun engel olup olmadığı, başvurulan görevin kanununa bakılarak belirlenir.
Yüz kızartıcı suçtan memur olunur mu?
Olunamaz. 657 m.48/A-5'te sayılan suçlardan mahkûm olan kişi, ceza miktarına bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile memurluğa alınmaz. Kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası da engeldir. Memur olduktan sonra mahkûmiyet olursa memurluk m.98/b gereği sona erebilir.
Yüz kızartıcı suçtan adli para cezası alınırsa engel olur mu?
Listedeki suçlarda olur. Adli para cezası da mahkûmiyettir ve 657 m.48/A-5'te listedeki suçlar için ceza miktarı aranmaz. Kasten işlenen suçtan bir yıl ölçütünde ise hapis cezası aranır. Hapsin adli paraya çevrildiği durumda sonucu ilgili kanuna ve yargı kararlarına göre değerlendirmek gerekir.
HAGB yüz kızartıcı suç engeli sayılır mı?
HAGB kurulan hükmün hukuki sonuç doğurmamasıdır, bu yüzden genel kural engel olmamasıdır. Ancak 5188 m.10/d, 926 m.50 ve 78 ve polis giriş yönetmeliği HAGB kararını açıkça engel sayar. Denetim süresi 5 yıldır ve süre içinde kasten suç işlenmezse dava düşer.
Yüz kızartıcı suçlar sicilden silinir mi?
Adli sicil kaydı infazın tamamlanması gibi nedenlerle silinip arşive alınır. Arşiv kaydı bu tür mahkûmiyetlerde, iade kararıyla 15 yıl, kararsız 30 yıl sonra tamamen silinir. Kaydın silinmesi, kanunların "affa uğramış olsa bile" dediği engelleri her zaman kaldırmaz.
Uyuşturucu ve cinsel suçlar yüz kızartıcı suç mudur?
Kanunlarda bu suçlar yüz kızartıcı suç diye anılmaz, ama bazı kanunlar bunları ayrıca sayar. 5188 m.10/d uyuşturucu ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçları, 5580 m.4 cinsel dokunulmazlığa karşı suçları engel yapar. 657 m.48/A-5'in listesinde ise yer almazlar. Memurlukta uyuşturucu veya cinsel nitelikli eylemler 125/E-g kapsamında disiplin yönünden değerlendirilir.
Anayasa Mahkemesi yüz kızartıcı suç hakkında ne karar verdi?
AYM, 8.10.2025 tarihli E.2025/136, K.2025/200 sayılı kararıyla Gümrük Kanunu m.227/1-d'deki "gibi yüz kızartıcı suçlar" ibaresini belirsizlik nedeniyle iptal etti. Karar 24.12.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Diğer kanunlardaki ibareler için ayrı bir iptal kararı yoktur.
Sonuç
Yüz kızartıcı suç için tek bir kanunda yazılı bir tanım ya da liste yoktur. Anayasa ve özel kanunlar kendi listelerini yazar, her listenin af, erteleme ve HAGB konusunda farklı sonuçları vardır. Bu yüzden önce hangi görev ya da mesleğin söz konusu olduğu, sonra o kanunun metni incelenmelidir. Mahkûmiyetinizin memuriyet, avukatlık ya da başka bir görev üzerindeki etkisini öğrenmek istiyorsanız Ankara'daki büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Mevzuat metinlerine 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu bağlantılarından, iptal kararına 24 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete sayfasından ulaşabilirsiniz. Mahkûmiyetin memuriyete etkisini ayrıntılı görmek için ceza mahkûmiyetinin memuriyete etkisi yazımıza bakabilirsiniz.
Bizi Arayın
Whatsapp
0 Yorum
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz bırakın.
Yorum Bırakın
Sorunuz veya görüşünüz için aşağıdaki formu kullanabilirsiniz.