Danıştay: Polis Memuru - Ceza Davası Sonucunun Beklenmesi - Disiplin Soruşturması - Meslekten Çıkarma Cezası

Bu yazımızda hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu'nca meslekten çıkarma cezası verilen polis memurunun açmış olduğu iptal davasında yerel mahkemenin vermiş olduğu red kararı Danıştay 5. Dava Dairesi'nce ceza davası sonucunun beklenmediğinden hukuka uygun bulmayarak bozmuş olduğu kararı paylaştık.

Danıştay 5. Daire Başkanlığı         2019/545 E.  ,  2019/4200 K. (Danıştay: Polis Memuru - Ceza Davası Sonucunun Beklenmesi - Disiplin Soruşturması - Meslekten Çıkarma Cezası)

"İçtihat Metni"

T.C. D A N I Ş T A Y BEŞİNCİ DAİRE Esas No : 2019/545 Karar No : 2019/4200

TEMYİZ EDEN (DAVACI): VEKİLİ: ...

KARŞI TARAF (DAVALI): Emniyet Genel Müdürlüğü / ANKARA VEKİLİ: ...

İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Polis memuru olarak görev yapan davacının, ... Emniyet Müdürlüğü emrinde görev yaptığı dönemde, "uyuşturucu maddeleri yapmak veya kullanmak, bunların yapılmasına, kullanılmasına, saklanmasına, yollanmasına, yakalanacağı sırada ortadan kaldırılmasına, satılmasına veya satın alınmasına aracı olmak" ve "kaçakçılık yapmak veya kaçakçılarla ilişki kurmak" fiillerini işlediğinden bahisle, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. ve 8/22. maddeleri uyarınca 2 kez ayrı ayrı meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin 16/01/2013 tarih ve 2013/13 sayılı Yüksek Disiplin Kurulunun kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararda; dava konusu Yüksek Disiplin Kurulu kararının, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmının incelenmesinden; davacı hakkında gerek idari gerekse adli soruşturma kapsamında elde edilen bilgi ve belgelere, olayın gelişim seyrine ve ifadelerdeki çelişkilere göre, davacının satmak için uyuşturucu nakleden şahısları önceden tanıdığı, bu şahıslarla uyuşturucu maddelerin havalimanından geçirilmesiyle ilgili olarak daha önceden görüşerek plan yaptıkları ve davacının bu şahıslara uyuşturucu maddeleri havalimanından geçirilmesi sırasında yardım ettiği anlaşıldığından, uyuşturucu maddelerin yollanmasına aracılık ettiğinin sabit olduğu, bu nedenle eylemine uyan disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan; davacının aynı fiili nedeniyle "satmak için uyuşturucu madde nakletme" suçundan adli yargı merciinde yargılandığı, bu yargılama sonucunda, ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararıyla 5 yıl ve 200 tam gün adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği de belirtilmiştir. Dava konusu Yüksek Disiplin Kurulu kararının, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/22. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmının incelenmesinden ise; adli ve idari soruşturma ile adli yargılama kapsamındaki tüm bilgi-belge ve ifadeler bir bütün halinde değerlendirildiğinde, davacının, uyuşturucunun yollanmasına aracılık etme fiilinin sübut bulduğu, uyuşturucunun yollanmasına aracılık etmeleri amacıyla uyuşturucuyu nakleden kişilerle olay öncesi iki kez görüşme yaptığı hususunun tartışmasız olduğu anlaşıldığından uyuşturucu kaçakçılarıyla ilişki kurduğunun sabit olduğu, bu nedenle eylemine uyan disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu disiplin cezalarına konu eylemleri gerçekleştirmediği, meslekten çıkarma cezalarının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddedilerek, dava konusu işlemin, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmı yönünden, eylemin sübut bulduğu gerekçesiyle davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, dava konusu işlemin, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/22. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmı yönünden ise tek eyleme iki farklı ceza verilemeyeceği gerekçesiyle kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY : Polis memuru olarak görev yapan davacının, "uyuşturucu maddeleri yapmak veya kullanmak, bunların yapılmasına, kullanılmasına, saklanmasına, yollanmasına, yakalanacağı sırada ortadan kaldırılmasına, satılmasına veya satın alınmasına aracı olmak" ve "kaçakçılık yapmak veya kaçakçılarla ilişki kurmak" fiilerini işlediğinden bahisle Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. ve 8/22. maddeleri uyarınca 2 kez ayrı ayrı meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT: Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. maddesinde "Uyuşturucu maddeleri yapmak veya kullanmak, bunların yapılmasına, kullanılmasına, saklanmasına, yollanmasına, yakalanacağı sırada ortadan kaldırılmasına, satılmasına veya satın alınmasına aracı olmak" fiili; 8/22. maddesinde ise "Kaçakçılık yapmak veya kaçakçılarla ilişki kurmak" fiili meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiiller olarak düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava konusu Yüksek Disiplin Kurulu kararının, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmının incelenmesi:

Olayda, davacı hakkında "satmak için uyuşturucu madde nakletme" suçundan açılan ceza davasında ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla 5 yıl hapis, 200 tam gün adli para cezasıyla cezalandırılmasına ve söz konusu 200 gün adli para cezasının ... TL adli para cezasına çevrilmesine karar verildiği, bu kararın Yargıtay ... Ceza Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla bozulduğu, bozma kararı üzerine ... Ağır Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla sanığın üzerine atılı "uyuşturucu madde ticareti yapma veya sağlama" suçunu işlediğine dair cezalandırılmasına yeter her türlü şüpheden uzak, hukuka uygun, somut, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediğinden, suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle beraatine hükmedildiği ve ... Ağır Ceza Mahkemesinin anılan kararının temyiz incelemesi yapılmak üzere Yargıtay'a gönderildiği görülmüştür.

Anılan suçun 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda açıkça tanımlanmış olması nedeniyle, davacının bu suçu işleyip işlemediği ancak ceza mahkemesince verilecek karar sonucunda belirlenebilecektir.

Bu durumda, söz konusu ceza davasının nihai olarak sonuçlanıp sonuçlanmadığı hususunun İdare Mahkemesince araştırılması ve ceza yargılaması sonucunda verilecek nihai karar da göz önünde bulundurularak, davacı tarafından, disiplin cezasına konu fiillerin işlenip işlenmediği konusunda yeniden bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin verilen İdare Mahkemesi kararının bu işleme yönelik kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Dava konusu Yüksek Disiplin Kurulu kararının, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/22. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmının incelenmesi:

Davacının, kaçakçılarla ilişki kurduğundan bahisle cezalandırılmasına ilişkin olayın, ...'dan temin ettikleri uyuşturucu maddeyi havayolu ile İzmir'e nakledecekken ... Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan operasyonda yakalanan ... ve ... isimli kişilerle olay gününden bir hafta önce görüşmesi şeklinde gerçekleştiği, kaçakçılık fiilinin "yurda giriş veya çıkışı gümrüğe tabi bir eşyanın gümrük işlemleri yapılmadan ülkeye sokulması veya ülkeden çıkarılması" olarak tanımlanabileceği, olayda ise üretimi, kullanımı ve satışı yasak olan uyuşturucu maddenin yurt içinde bir yerden başka bir yere nakledilmeye çalışıldığı, davacının bu disiplin cezasına konu kaçakçılık yapmak ya da kaçakçılarla ilişki kurmak fiilinin 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda suç olarak tanımlanmış olması nedeniyle, ceza yargılaması yapıldıktan sonra, disiplin cezasına konu fiillerin işlenip işlenmediğinin değerlendirilmesi gerektiği, ancak kaçakçılık fiilinden dolayı davacı ve adı geçen ilgililer hakkında ceza davası dahi açılmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda; davacıya isnat edilen kaçakçılık yapmak ya da kaçakçılarla ilişki kurmak fiilin gerçekleşmediği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu Yüksek Disiplin Kurulu kararının bu cezaya ilişkin kısmında da hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında bu işlem yönünden de hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu .... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanun'un (geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 19/06/2019 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY : Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddedilerek, dava konusu işlemin, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/20. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmı yönünden, eylemin sübut bulduğu gerekçesiyle davanın reddi yönünde verilen İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, dava konusu işlemin, davacının Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/22. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmı yönünden ise, davacının eylemleri tek bir eylem olmasına karşın tek eyleme iki farklı ceza verilmesi sebebiyle mahkeme kararının dava konusu işlemin Tüzüğün 8/22. maddesi uyarınca meslekten çıkarma cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali istemi yönünden davanın reddine yönelik kısmının bozulması gerektiği görüşüyle aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyoruz.

Ceza Davası Sonucunun Beklenmesi

Ceza davası sonucu, aynı fiile dayanan disiplin yaptırımının sağlıklı biçimde değerlendirilmesi için beklenmeliydi. Danıştay 5. Daire, idari dosyada bulunan bilgi ve belgelerin tek başına yeterli görülmediği durumda, adli yargılama sonucunun disiplin işlemine etkisinin araştırılmasını gerekli saymıştır. Böylece maddi olayın bütün yönleriyle aydınlatılması amaçlanmıştır.

Disiplin Soruşturmasında Adli Yargılamanın Etkisi

Adli yargılama, disiplin soruşturmasını otomatik olarak durdurmaz; ancak aynı olaya ilişkin ceza davası sürerken idarenin eksik inceleme ile karar vermesi hukuka aykırılık doğurabilir. Bu kararda, disiplin cezasına dayanak yapılan olguların ceza yargılamasıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Özellikle delil bütünlüğü ve çelişkilerin giderilmesi önem taşır.

Polis Memuru Hakkında Meslekten Çıkarma Cezası

Polis memuru hakkında meslekten çıkarma cezası, uyuşturucu maddelerin yollanmasına aracılık ettiği ve kaçakçılarla ilişki kurduğu kabul edildiği için verilmiştir. İdare, olay öncesi görüşmeleri, nakliyat sürecindeki yardımı ve ifadeler arasındaki uyumu belirleyici görmüştür. Bu tespitler, disiplin hukuku bakımından kamu hizmetine güveni zedeleyen ağır bir fiil olarak değerlendirilmiştir.

Danıştay 5. Daire Karar Özeti

Danıştay 5. Daire karar özeti, ilk derece mahkemesinin ret kararını kısmen hukuka aykırı bularak bozma yönündedir. Daire, ceza davası sonucunun beklenmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm kurulmasını doğru bulmamıştır. Karar, disiplin işlemi ile adli yargılama arasındaki bağlantının ihmal edilemeyeceğini açık biçimde göstermektedir.

Uyuşturucu Maddelerin Yollanmasına Aracılık Fiilinin Değerlendirilmesi

Uyuşturucu maddelerin yollanmasına aracılık fiili, olay öncesi görüşmeler, taşıma sürecindeki yardım ve nakleden kişilerle kurulan irtibat üzerinden değerlendirilmiştir. Mahkeme, bu olguların birlikte ele alındığında fiilin sübut bulduğunu kabul etmiştir. Danıştay ise bu değerlendirmeyi, ceza yargılamasının sonucu beklenmeden yapılmış olması nedeniyle usul bakımından eksik bulmuştur.

Kaçakçılarla İlişki Kurulmasına İlişkin Deliller

Kaçakçılarla ilişki kurmak yönünden belirleyici deliller, olaydan önce yapılan görüşmeler ve bu görüşmelerin amacına ilişkin ifadeler olmuştur. İdare, davacının nakleden kişilerle iki kez buluşmasını sıradan bir temas olarak görmemiştir. Buna rağmen Danıştay, bu temasların adli yargıdaki değerlendirmeyle birlikte ele alınması gerektiğini vurgulamıştır.

İlk Derece Mahkemesi Gerekçe Eksikliği

İlk derece mahkemesinin gerekçesindeki eksiklik, ceza davası sonucunun beklenmemesidir. Mahkeme, disiplin ve ceza dosyalarındaki bilgileri yeterli görerek ret kararı vermiştir. Danıştay ise aynı fiile ilişkin adli yargılamanın sonucu ortaya çıkmadan verilen kararın, maddi vakıanın tam aydınlatılmasını sağlamadığı kanaatine varmıştır. Bu nedenle karar bozulmuştur.

Disiplin cezası ile ceza davası arasındaki bağ nedir?

Disiplin cezası ile ceza davası arasındaki bağ, her iki yargılamanın aynı maddi olaya dayanabilmesinden kaynaklanır. Ceza yargılaması suçun varlığını, disiplin yargılaması ise kamu görevlisinin hizmet içi davranışını değerlendirir. Buna karşın deliller çakışıyorsa ceza davası sonucu, disiplin işleminin hukuki denetiminde önemli hale gelir.

Danıştay hangi işlem kısmını bozdu, hangisini onadı?

Danıştay, ceza davası sonucu beklenmeden tesis edilen disiplin değerlendirmesi nedeniyle kararın ilgili kısmını bozmuştur. Özellikle uyuşturucu maddelerin yollanmasına aracılık ve kaçakçılarla ilişki kurma fiillerine dayanan meslekten çıkarma yönünden eksik inceleme bulunduğu kabul edilmiştir. Kararın tam sonucu, işlem bölümleri arasında ayrım yapılarak değerlendirilmelidir.

Bu karar polis disiplin hukuku bakımından ne ifade eder?

Bu karar, polis disiplin hukuku bakımından ağır disiplin yaptırımlarında yalnızca idari tespitlerle yetinilemeyeceğini gösterir. Ceza davası ile aynı olaya dayanan dosyalarda, adli yargılamanın sonucu maddi gerçeğin belirlenmesinde etkili olabilir. Böylece meslekten çıkarma gibi sonuçlar doğuran işlemlerde daha dikkatli ve bütüncül inceleme zorunluluğu ortaya çıkar.

Meslekten çıkarma cezası hangi şartlarda iptal edilebilir?

Meslekten çıkarma cezası, yetki, şekil, sebep, konu veya amaç yönlerinden hukuka aykırılık varsa iptal edilebilir. Bu dosyada sebep unsurunun eksik incelenmesi öne çıkmıştır. Özellikle ceza davası sürerken verilen karar, delillerin tamamı değerlendirilmeden tesis edilmişse yargısal denetimde sorun doğurur. İptal denetimi, işlemin dayanağını ayrıntılı biçimde sorgular.

Kararın uygulamaya etkisi nedir?

Kararın uygulamaya etkisi, idarenin eş zamanlı ceza ve disiplin süreçlerinde daha temkinli hareket etmesi gerektiğini göstermesidir. Disiplin kurulları, adli yargılama devam ederken dosyadaki eksikliği gidermeden ağır yaptırım kurmamalıdır. Bu yaklaşım, hem savunma hakkını güçlendirir hem de sonradan bozulma riskini azaltır. Uygulamada dosya bütünlüğü önem kazanır.

Kararın sonucu ve genel değerlendirme nedir?

Kararın sonucu, ceza davası beklenmeden kurulan disiplin değerlendirmesinin yargısal denetimde dayanaksız kalabileceğini göstermesidir. Danıştay, maddi olayın adli süreçle birlikte netleşmesi gerektiğini kabul ederek eksik incelemeyi bozma nedeni saymıştır. Bu yaklaşım, polis memuru hakkında verilen meslekten çıkarma işlemlerinde daha sıkı ispat ve değerlendirme standardı oluşturur.