Kanun Yararına Bozma Nedir? CMK 309, HMK 363 ve İYUK 51 (2026)

Kanun yararına bozma, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş ve hukuka aykırı bir karara karşı kullanılan olağanüstü kanun yoludur. Ceza davalarında CMK m.309 uyarınca Adalet Bakanlığı başvurur ve karar Yargıtay ceza dairesince bozulur. Vatandaş doğrudan başvuramaz, yalnızca Bakanlıktan bu yolun işletilmesini isteyebilir. Kanunda başvuru süresi yoktur.

Bu rehberde CMK m.309 ve 310'u, hukuk yargılamasındaki HMK m.363'ü ve idari yargıdaki İYUK m.51'i birlikte anlatıyoruz. Başvurunun nasıl yürüdüğünü, talep dilekçesinin nasıl yazıldığını, bozmanın sonuçlarını ve itiraz ile yargılamanın yenilenmesinden farkını açıklıyoruz. Bilgiler 5271, 6100, 2577 ve 5326 sayılı kanunların mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinlerine ve Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü'nün 16/1 sayılı Genelgesine dayanır.

Kanun Yararına Bozma Nedir?

Kanun yararına bozma, kesinleşmiş bir mahkeme kararındaki hukuka aykırılığın Yargıtay veya Danıştay eliyle tespit edilmesini sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur. Ceza yargılamasında CMK m.309, hukuk yargılamasında HMK m.363, idari yargıda İYUK m.51 düzenler. Başvuru yetkisi Adalet Bakanlığı veya Başsavcılık gibi kamu makamlarındadır.

Olağan kanun yollarında (itiraz, istinaf, temyiz) süre içinde başvuran taraf kararın değişmesini ister. Kanun yararına bozmada ise amaç kanunların ülke genelinde eşit uygulanması ve istinaf ya da temyiz denetiminden geçmeden kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılığın giderilmesidir. Bakanlık Genelgesi bu yolu "olağanüstü ve istisnaî" olarak tanımlar.

• Süre yokBaşvuru için kanunda süre öngörülmemişCMK m.309, HMK m.363, İYUK m.51
• BakanlıkCMK'da başvuru yetkisi Adalet BakanlığındaCMK m.309/1
• Direnme yokYargıtay bozmasına karşı direnilemezCMK m.309/5
• 4 sonuçBozma nedenine göre dört farklı sonuçCMK m.309/4-a,b,c,d

CMK 309 Nedir? Kanun Yararına Bozmanın Şartları

CMK m.309, hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf ya da temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığının, kararın Yargıtayca bozulmasını yasal nedenleriyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından istemesini düzenler. Yargıtay ceza dairesi nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar.

Madde metninden üç şart çıkar: karar kesinleşmiş olmalı, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmemiş olmalı ve içinde hukuka aykırılık bulunmalıdır.

Karar kesinleşmiş olmalı

Henüz kesinleşmemiş bir karara karşı kanun yararına bozma istenemez. Genelge de kararın kanun yolu, süre ve merci bilgilerinin doğru gösterilip gösterilmediğinin ve Tebligat Kanunu'na uygun tebliğ edilerek kesinleşip kesinleşmediğinin önce kontrol edilmesini ister. Kesinleşmemiş karara karşı verilen dilekçe Genel Müdürlüğe gönderilmez, kesinleştirme işlemleri için mahkemesine yollanır.

İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmemiş olmalı

Karar iki yoldan biriyle bu hâli alır. Kanun yolu süresi geçirilerek kesinleşmiş olabilir. Ya da kanunun baştan kanun yoluna kapattığı bir karar olabilir. Örneğin sonuç olarak belirlenen 15.000 TL dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulamaz (CMK m.272/3-a). Bu tür hükümler kesinleştiğinde kanun yararına bozma gündeme gelebilir. İstinaf ve temyiz süreleri için süre tutum dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay onama kararlarına karşı yol

İstinaf veya temyiz denetiminden geçmiş bir karar CMK m.309 kapsamına girmez. Genelgeye göre bölge adliye mahkemesi kararında hukuka aykırılık iddiası, CMK m.308/A uyarınca itiraz niteliğinde değerlendirilerek bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığına, Yargıtay onama kararındaki iddia ise m.308 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Bu yollar aşağıdaki karşılaştırma bölümünde ayrıca anlatılıyor. İstinaf ve temyiz yazılarımız olağan yolları ayrıntılandırır.

Kanun Yararına Bozma Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru, Adalet Bakanlığına hitaben yazılan bir talep dilekçesiyle başlar. Genelgeye göre dilekçe ilgili Cumhuriyet başsavcılığında değerlendirilir, dosya UYAP üzerinden ve aslı fiziken Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Kanun Yararına Bozma Bürosuna gönderilir. Bakanlık talebi yerinde görürse Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı istem bildirir.

1. Kararın kesinleştiğini kontrol edinKesinleştirme şerhini, tebligat parçalarını ve kanun yolu süresinin dolduğu tarihi dosyadan teyit edin.
2. Olağan yolların kapandığını doğrulayınİtiraz, istinaf veya temyiz hâlâ açıksa önce bu yollar kullanılmalıdır; Genelge olağan yolların önceliğini açıkça belirtir.
3. Talep dilekçesini yazınKarar bilgilerini, kesinleşme tarihini ve hukuka aykırılığı madde numarasıyla gösterin. Örnek metin aşağıda.
4. Dilekçeyi Cumhuriyet başsavcılığına verinKararı veren mahkemenin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet başsavcılığı dilekçeyi değerlendirir ve gerekçeli görüşüyle birlikte dosyayı Bakanlığa gönderir.
5. Bakanlık incelemesiCeza İşleri Genel Müdürlüğü dosyayı inceler. Hukuka aykırılık görürse Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı istem bildirir.
6. Yargıtay ceza dairesi karar verirBaşsavcı istemi aynen daireye verir. Daire nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar.

Kimler başvurabilir?

CMK m.309/1 uyarınca bu yolu yalnızca Adalet Bakanlığı işletir. Bakanlığın yetkisi 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.41/1-c gereği Ceza İşleri Genel Müdürlüğünce kullanılır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yalnızca m.309/4-d hâllerine özgü olarak ve Bakanlık başvurmamışsa re'sen yetki kullanabilir (CMK m.310). Genelgeye göre cezanın kaldırılmasını veya hafifletilmesini gerektiren talepler, Genel Müdürlük aracı kılınmadan doğrudan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

Bakanlığın takdiri ve ret

Hiçbir hüküm Bakanlığı başvuru yapmaya zorlamaz. Talep reddedilirse CMK'da buna karşı öngörülmüş bir kanun yolu bulunmaz. Bu nedenle dilekçenin hukuka aykırılığı somut madde ve olgularla göstermesi, Bakanlığı ikna etmenin tek yoludur.

Kanun Yararına Bozma Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Kanun yararına bozma dilekçesi, Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Kanun Yararına Bozma Bürosuna hitaben yazılır. İçinde başvuranın bilgileri, kararı veren mahkeme, esas ve karar numarası, kesinleşme tarihi, hukuka aykırılığın maddeleriyle açıklaması ve CMK m.309 uyarınca Yargıtayca bozulması isteği bulunur.

Dilekçeye eklenecek belgeler

• Kesinleşme şerhli karar veya hükmün onaylı örneği.
• Tebligat parçaları ve kanun yolu süresinin dolduğunu gösteren belgeler.
• Hukuka aykırılığı gösteren dosya belgeleri (tutanak, rapor, belge örnekleri).
• Nüfus ve adli sicil kaydı, infaz aşamasındaysa infaz dosyası bilgileri.

Talep dilekçesi örneği

Aşağıdaki metin genel bir taslaktır. Köşeli parantezler kendi dosyanıza göre doldurulmalıdır, hukuka aykırılık bölümü her dosyada farklıdır.

Doldurma rehberi

Dilekçede kararı "hatalı" diye nitelemek yetmez. Hangi kanun maddesine aykırılık bulunduğunu, bunun dosyadaki hangi belgeden anlaşıldığını ve sonucun neden değişmesi gerektiğini ayrı paragraflarda yazın. Kimlik, mahkeme ve karar numarası gibi bilgiler eksikse Genelge gereği dilekçe sahibine başvurularak bu bilgilerin tamamlanması istenir.

Kanun Yararına Bozma Süresi Var Mı?

CMK m.309 ve 310'da kanun yararına bozma için bir başvuru süresi öngörülmemiştir. Karar kesinleştikten sonra Bakanlığa başvurulabilir.

Bozma sonrasında yeniden yargılama gereken hâllerde zamanaşımı değerlendirmesi mahkemece yapılır. Zamanaşımı hesabı için dava zamanaşımı ve TCK 66 yazımıza bakabilirsiniz. Genelge, infaza ve tutuklu işlere ilişkin dosyaların UYAP'ta acil olarak işaretlenmesini ister.

Başvuru infazı durdurur mu?

CMK m.309 başvurunun infazı durdurduğuna dair bir hüküm içermez. Bozma kararı çıkarsa sonuç m.309/4 bentlerine göre belirlenir. Ceza kaldırılırsa veya hafifletilirse infaz bu yeni sonuca göre devam eder.

Kanun Yararına Bozma Kararının Sonuçları Nelerdir?

Yargıtay ceza dairesi bozma nedenini yerinde görürse karar veya hükmü kanun yararına bozar. Bozmanın sonucu, hükmün hangi yönünün bozulduğuna göre CMK m.309/4'ün dört bendinden birine göre belirlenir. Bozma kararına karşı direnilemez (m.309/5).

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurusu

CMK m.310 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı da kanun yararına bozma yetkisini kullanabilir. Bu yetki yalnızca m.309/4-d bendindeki hâllere özgüdür, yani ceza kaldırılacaksa veya hafifletilecekse devreye girer. Adalet Bakanlığı m.309 uyarınca başvurmuşsa Başsavcı bu yetkiyi artık kullanamaz. Maddede bir gün veya ay süresi geçmez.

Kanun Yararına Bozma Sebepleri Nelerdir?

Kanun yararına bozma nedenleri CMK'da tek tek sayılmaz. Karar veya hükümde "hukuka aykırılık" bulunması yeterli ve gereklidir. Aykırılığın türü, m.309/4'teki hangi bende gireceğini belirler. Aşağıdaki örnekler tipik durumları gösterir, somut dosyada her biri ayrıca değerlendirilir.

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında hata: HAGB koşullarının yanlış uygulanması veya denetim süresinin kanunda öngörülenden farklı belirlenmesi. Ayrıntı için HAGB yazımız.
• Erteleme şartlarının yanlış uygulanması: Hapis cezasının ertelenmesi veya seçenek yaptırıma çevrilmesine ilişkin koşulların hatalı değerlendirilmesi.
• Zamanaşımına rağmen mahkûmiyet: Dava zamanaşımı dolmuşken esasa girilerek ceza verilmesi.
• Tekerrür hükümlerinin hatalı uygulanması: Tekerrüre esas olmayan hükmün tekerrür sayılması veya tekerrür koşulları varken uygulanmaması.
• Lehe kanunun uygulanmaması: Sonradan yürürlüğe giren lehe hükmün dikkate alınmaması.
• Eksik soruşturma veya kovuşturma: Karara esas olması gereken delillerin toplanmadan hüküm kurulması.
• Yetkisiz veya görevsiz mahkemece hüküm: Kararı vermeye yetkisi olmayan mahkemenin hüküm kurması.
• Savunma hakkının kısıtlanması: Sanığa savunma imkânı tanınmadan veya müdafi görevlendirilmeden karar verilmesi.

Genelge ayrıca isim, yaş, hesap hatası gibi "maddi yanılgı" veya "yazım hatası" türü hataların önce hatayı yapan mercii tarafından düzeltilebileceğini hatırlatır. Bu hâllerde kanun yararına bozma yerine mahkemesine başvurmak daha kısa bir yoldur.

Kanun Yararına Temyiz Nedir? HMK 363 ve İYUK 51

Kanun yararına temyiz, hukuk ve idari yargıdaki kanun yararına bozma yoludur. Hukuk davalarında HMK m.363, idari davalarda İYUK m.51 düzenler. Ceza yargılamasından farkı, bozma kararının tarafların durumunu değiştirmemesidir: ikisinde de bozma, kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

HMK m.363: hukuk davalarında kanun yararına temyiz

İlk derece mahkemelerinin kesin kararlarına ve istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlarına karşı, ayrıca bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece sıfatıyla verdikleri kesin veya temyizden geçmeden kesinleşen kararlarına karşı, hukuka aykırılık ileri sürülerek Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına temyiz yoluna başvurur. Yargıtay talebi yerinde görürse kararı kanun yararına bozar. Bozma kararının örneği Adalet Bakanlığına gönderilir ve Bakanlıkça Resmî Gazetede yayımlanır. Hukuk İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamalarına göre bu yol Bakanlığın takdirine bağlıdır ve kesinleşmemiş kararlar için kullanılamaz (HİGM Kanun Yararına Temyiz SSS).

İYUK m.51: idari davalarda kanun yararına temyiz

İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı (Danıştay Başsavcısı) tarafından kanun yararına temyiz olunabilir. Temyiz isteği yerinde görülürse karar kanun yararına bozulur. Bu bozma, kesinleşmiş merci kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz. Bozma kararının örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve Resmî Gazetede yayımlanır. İdari yargıda süreler için idari dava açma süresi yazımız yardımcı olur.

Kanun Yararına Bozma Trafik Cezası ve Kabahat Kararlarında Uygulanır Mı?

Kabahat kararlarında olağan yollar sulh ceza hâkimliğine başvuru ve itirazdır. Kanun yararına bozma bu yolların kapalı olduğu hâllerde gündeme gelebilir. Trafik idari para cezasına karşı önce 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Hâkimlik kararına karşı CMK'ya göre itiraz edilebilir, ancak belirli tutarın altındaki cezalarda karar kesindir.

Kabahatler Kanunu m.27/1 uyarınca idari para cezasına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine (bugünkü adıyla sulh ceza hâkimliğine) başvurulabilir. m.28/10'a göre 15.000 TL dâhil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir. m.29/1 uyarınca son karara karşı CMK'ya göre, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Kesin kararlar ise itiraza açık olmadığından, hukuka aykırılık bulunduğu düşünülüyorsa kanun yararına bozma teorik bir yol olarak kalır. Başvuru yine Bakanlığın takdirindedir. Trafik cezalarına olağan yoldan nasıl itiraz edileceği için trafik cezası itiraz yazımıza bakın.

Kanun Yararına Bozma, İtiraz ve Yargılamanın Yenilenmesi Arasındaki Fark Nedir?

Üç yolun ortak noktası kesinleşme ya da kesinleşmeye yakın bir karara yönelmeleridir. Fark, başvuranda, süresinde ve sonuçtadır. İtiraz olağan yoldur ve taraf başvurur. Kanun yararına bozmayı Bakanlık işletir. Yargılamanın yenilenmesi ise kesinleşmiş hükme karşı kanunda sayılan nedenlere dayanır ve hükmü veren mahkemeye yapılır.

Yargılamanın yenilenmesi için ayrıntılı rehberimiz yargılamanın yenilenmesi yazısındadır.

CMK m.308 ve 308/A: Başsavcılık itirazı

Kanun yararına bozma ile karıştırılan iki ayrı yol daha vardır. Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edebilir (m.308/A). Yargıtay ceza daireleri kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir (m.308). Her ikisinde de sanığın lehine itirazda süre aranmaz.

Kanun Yararına Bozmada Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Genelgede sayılan usul eksiklikleri ve konu hakkındaki yaygın yanlış anlayışlar şunlardır.

• Olağan yol açıkken kanun yararına bozma istemek: İtiraz, istinaf veya temyiz süresi dolmamışsa önce bu yollar kullanılmalıdır.
• Kesinleşmemiş karar için başvurmak: Kesinleşmemiş karara karşı dilekçe Genel Müdürlüğe gönderilmez, mahkemesine yollanır.
• İstinaf veya temyizden geçmiş karara başvurmak: Bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay onama kararlarına karşı m.309 yolu yoktur, iddia itiraz olarak değerlendirilir.
• Doğrudan Yargıtay'a dilekçe vermek: CMK m.309/1'de başvuru Adalet Bakanlığınadır. Cezanın kaldırılması veya hafifletilmesi taleplerinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılması Genelgede ayrıca öngörülmüştür.
• Beraat veya tahliye garantisi beklemek: HMK ve İYUK'ta bozma hukuki sonuçları kaldırmaz. CMK'da yalnızca m.309/4'ün öngördüğü sonuçlar doğar.
• Maddi hatayı Yargıtay'a taşımak: İsim, yaş, hesap hatası gibi hatalar önce hatayı yapan mercie başvurularak düzeltilebilir.
• Dilekçeyi muğlak yazmak: Mahkeme adı, esas ve karar numarası, kesinleşme tarihi eksik olursa dilekçe sahibine başvurularak bunların tamamlanması gerekir.

Kanun Yararına Bozma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kanun yararına bozma nedir, kısaca ne anlama gelir?

İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen hukuka aykırı bir kararın Yargıtay tarafından bozulması için kullanılan olağanüstü kanun yoludur. Ceza davalarında CMK m.309'a göre Adalet Bakanlığı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı istem bildirir. Başvuru yetkisi Bakanlıktadır.

Kanun yararına bozma süresi kaç gün?

CMK m.309 ve 310'da bir süre öngörülmemiştir. Karar kesinleştikten sonra başvurulabilir. Yine de zamanaşımı ve infaz durumu sonucu etkileyebileceğinden gecikmeden hareket etmek gerekir. İtiraz, istinaf ve temyizde ise süre genel olarak iki haftadır.

Vatandaş kanun yararına bozma için doğrudan başvurabilir mi?

Hayır. Başvuru yetkisi Adalet Bakanlığındadır. Vatandaş Bakanlığa hitaben bir talep dilekçesi verebilir. Genelgeye göre dilekçe ilgili Cumhuriyet başsavcılığında değerlendirilerek dosya Bakanlığa gönderilir. Bakanlığın talebi kabul etme zorunluluğu yoktur.

Kanun yararına bozma kararı verilirse ne olur?

Sonuç CMK m.309/4'e göre değişir. Esası çözmeyen kararlarda mahkeme yeniden karar verir. Mahkûmiyetin usule ilişkin yönünde yeniden yargılama yapılır ancak ceza ağırlaşmaz. Cezanın kaldırılması veya hafifletilmesi gerekiyorsa Yargıtay doğrudan hükmeder. Bozma kararına karşı direnilemez.

Kanun yararına bozma ile yargılamanın yenilenmesi aynı şey mi?

Hayır. Kanun yararına bozmayı Bakanlık işletir ve Yargıtay ceza dairesi karar verir. Yargılamanın yenilenmesi ise sahte belge, yeni delil, AİHM kararı gibi kanunda sayılan nedenlerle hükmü veren mahkemeye yapılır. İkisi de kesinleşmiş karara yöneliktir ama merci, başvuran ve nedenler farklıdır.

Kanun yararına temyiz nedir?

Hukuk yargılamasında HMK m.363, idari yargıda İYUK m.51 ile düzenlenen kanun yararına bozma yoludur. Adalet Bakanlığı veya Başsavcılık başvurur. Yargıtay veya Danıştay kararı kanun yararına bozsa bile kararın hukuki sonuçları ortadan kalkmaz, bozma kararı Resmî Gazetede yayımlanır.

İstinaf kararına karşı kanun yararına bozma yapılabilir mi?

Hayır. CMK m.309 yalnızca istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlar içindir. Bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin kesin kararlarına karşı yol, CMK m.308/A uyarınca bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itirazıdır. Yargıtay onama kararları için m.308 uygulanır.

Sonuç

Kanun yararına bozma, kesinleşmiş ve hukuka aykırı bir karardan dönmenin en dar ve istisnai yoludur. Başvuru yetkisi Adalet Bakanlığındadır. Talebinizin kabulü Bakanlığın takdirine bağlıdır, bu yüzden önce olağan kanun yollarının kapandığını, kararın gerçekten kesinleştiğini ve hukuka aykırılığı madde numarasıyla gösterebildiğinizi kontrol edin. Dosyanızı birlikte değerlendirmek isterseniz Ankara'daki büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Mevzuat metni için CMK (mevzuat.gov.tr) ve Bakanlık usulleri için Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Kanun Yararına Bozma Bürosu sayfası başvurulacak resmî kaynaklardır.